تورکوده ایکیلی بیرلی سوزلریمیز(ائلچی بی)دن

ایکیلی بیرلی سوزلریمیز 1-آلچاق اوجا2-آنیش یوققوش3-آشاغی یوخاری4-یال یاماج5-بئشیک یئشیک-6-سینیق سالخاق7-آلقیش قارقیش8-یابا یاوا9-آلیش وئریش10-قیناق- سیناق11-یالیق یولوق12-قاواق قالاق13-ساپاق ساچاق14-ایلیک سوموک15-اوت اوجاق16-ساواش باریش17-یال یوپبال18-قاشاق باشاق-19- قاچان اوچان19-20-باریش دویوش21-سو –سودوک22-هیس –پاس23-دوگه- جؤنگه24-جیغان –ویغان25-یغان-قابان-26-یالیق- یؤلوق27-اولوق- یولوق-28-داوا-شاوا-29-سالیق سوراق-29-اوز- گؤز-30-آغیز-بوغوض-31-بؤی بوخون32-قاش قاباق33-آییق ساییق-34-کیشی دیشی35-دیللاق – دورزاق36-آت-قاطیر37-باش بئیین38-داغ بولاغ40کره- کوره41-شئه-شَرِه42-ایک-تیک43؛اتک-نیتاک- پالتارین آشاغی یوخاری حصیه لری44-گل گئت45-اوتور دور46- یالپاک؛صمیمی؛خونگرم؛یالتاق؛چاپلوس47-

تورکو دیلینده دلیک دئشیک له باغلی آدلار(ائلچی بی)دن

دلیک دئشیکلر دلیک؛Dalik؛اورتا سوویه عمله گلیب و یاخود آچیلیمیش دئشیک لر دئمک اولور؛مثال ایچین ال داشی دلیگی؛سنگ آلان دلیگی؛دوشان ویاخود تولکونون یئرده قازدیغی یووا دلیکلری؛دوواری زادی یاریب بیراندازه ده دلیک آچماق؛بو دلیک اولچوده بیربیر بارماق یوغون نان تا بیر آدام کئچه بیلن قدر اندازه دئمک اولور؛بو کو بیز مته زادینان دمیردلیریک بونا دئشیک دئیلیر دِئشیک؛DeŞik؛بالاجا سوویه لرده گوج تطبیق ائله مه دن آچیلان دئشیکلر؛مثال ایچین دئریلینن مئتال اوسته آچیلان بالاجا سوویه لی دلیکلر؛بافیرین حوققاسینی دئشمک؛سو گئدن آرخی آغاج شووینن دئشمک گولوف؛Guluf؛قدیم کند و یاخود بعضی شهر ائولرینده کناردان تندیره آچیلان بیر دلیک دئمک اولوردو اورتاق ایکی مئتیر فاصیله دن تندیره دوغرو اچیلاردی کی یاندیریلاندا هاوا چکیب داها یاخشی یانسین سنگ آلان؛Sang alan؛اسکی چاغلارداکی بورو(لوله)یوخودو یئرآلتی قناتلاری داشلاری یان یانا دوزه رک اوزاق مصافه کند و یاخود شهره و یاخود باغ باغاتا گتیرردیلر؛اوستو باغلی قنو چات؛Çat؛داشدا و یخود مئتال دا اؤز اؤزونه آچیلا تَرَک دئمکدیر؛مثال ایچین داش چاتی؛کوره لرده ایشه گلن مئتال چاتی؛آرتیق حرارت اوزرینده ماشسینین موتوروندا عمله گلن چات؛سویوق هاوادان ال و ایاق چاتی؛ چاتداق؛Çatdaq؛دمیر و یاخود داشین چاتدامیشی؛فارسجا اونا تَرَک خوردگی دئیلیر قاواق؛Qavaq؛غار؛کهف؛بویوک سوویه اینسان الینن قازیلمیش طبیعی اولاراق اؤزونه اؤزونه عمله گلمیش یئر آلتی آچیقلیقلار؛ پارتداق؛Partdaq؛هر نه یین ایچ اوزونن فشار گله رک پارتلایا بیلن هر نمنه؛مثال ایچین مرمی(گولله) پارتداماسی؛قوووق(بادبادک)پارتداماسی؛ماشین تکر پارتداماسی؛تانکر پارتداماسی؛نارینجک پارتداماسی؛دولو تانکر پارتداماسی جیریق؛Ciriq؛فارسجادا اونا پاره گی دئیلیر؛مثال ایچین پالتار جیریغی؛گؤن جیریغی؛چاک خورده ییرتیق؛Yirtiq؛ایچری اوزدن فشار گله رک مال و یاخود آدام قارنین ییرتیلماغی؛عموماَ ییرتیق دئییرکن انسانین الینن عمله گلمز بلکه اؤز اؤزونه ییرتیق لار باش وئرر؛مثال ایچین تولوق ییرتیغی؛آدام قارین ییرتیغی؛

تورکو دیلینده گولمه جه لر( ائلچی بی )دن

گولمه جه لر گولمک؛Gumak؛عادی گولوش دئمک دیر کی هر موناسیبته گوره اینسانلار گوله بیلرلر؛ گولومسه مک؛Gulumsamak؛قسسسا گولوش؛کنایه لی گولوش؛قیسسا زامان کسیگینه باش وئرن گولوش؛سانکی ایکی نفرچوخ جیددی حالدا بیربیرلرینن دانیشیرلار اونلاردان بیری سوز آراسی صونعی گولوشونن سوزونو داوام ائله یه؛کی بیر نوع قارشی طرف ده گینی لاغا قویماق آنلامی داشییار دوداغی قاچماق؛Dodagi qaÇmaq؛بیر حیرصلی آدامنان دانیشاندا لاپدان اولار کی دانیشان کیمسه دوداغی قاچماغینی مسئله لو وئرر؛سانکی آنا ایستیر اوشاغی نی جازالاندیرسین اونا قارا قورخو گلنده اوزونو ساخلامادان قیسسا زامان کسیگینده دوداغی قاچیب توپ تشرین صونعی اولدوغونا بروزا وئرر قاققا چالیب گولمک؛Qaqqa Çalib gumak؛اوجادان گولمک؛درینن گولمک؛اورکدن گولمک؛سانکی ای یولداش بیربیرلرینن میرت ائله ییرلر اونلار بیری درینن قاققا چالیب گوله و بو گولوش هئچ سلاختارکارلیق اولماق؛اصلینده قیها چکیب گولمک دئمک اولور گولوب کئچینمک؛Gilub keÇinmak؛اَن دورو گولوشدور بیر نفر اورکدن گوله رک غش ائلمک حالینا دوشر؛و بوگولوشدهده هئچ بیر ساختاکارلیق اولماز آجی گولوش؛Aci guluŞ؛سانکی بیر نفر آجی اولایینان اوزله شرک اوندا بیله سینه بیر قضبلی دوداق قاچما بیله سینه ال وئرر؛بیر نوع اعتراض گولوشودور؛ آغلایا آغلایا گولمک؛Aglaya aglaya gulmak؛بو گولوشلری اَن چیلخاسیدیر؛تصوور ائله یین گؤزله مه دن بالاسینین سفردن گلمه گین ائشیدیب آنا بالا بیربیرلرینه چاتاندا آنا سئوینجینن گؤز یاشلارینی توکه توکه گوله

تورکو دیلینده داش ایلا باغلی سوزلریمیز(ائلچی بی)دن

تورکوده دیلینده داش نه دئمکدیر ات داش؛adaŞ؛کسیلمه گیچین خیردا بوینوزلو حیوانی بازارا آپارارکن چکینن ساتاندا بئله دئییرلر(زنده قاپان)داش بورادا چکی اولچوسو کیمین ایشله نیر؛امما اسکی تورک سوزلوکلرینده (داش)ائشیک؛باییر؛ائوین چولو اوزو آنلامیندا ایشله نیبدیر؛ امکداش؛amak daŞ؛ایش بیرلیگی یاپان کیمسه لر؛ایش ده بیربیرلرینه یاردیم ائله یینلر؛امک تورکوده ماییش قازانماغا چکیلن زحمت دئمک اولور؛ دیلداش؛DildaŞ؛یورتداشلار بیر دیلده دانیشماق لاری؛هم زبان سیرداش؛sirdaŞ؛ایکی و یاخود نئچه کیمسه نین بیربیرلرینین ایناق اولاراق باسدیرق ایشله رینی گیزلی ساخلارلار؛دوستان راز دار را گویند که بهم اعتماد تام داشته باشند قارداشQrdaŞ (قارینداش)؛(qarindaŞ)؛بیر آنانین قارین نان دوغولموش کیمسه لر؛البته آذاربایجان تورکجه سینده عایله لر تکجه اوغلان اوشاقلارینا قارداش دئییرلرحالبوکو قیزدا قارینداش اولور؛بیر آنا قارنین نان دوغولان کیمسه لر قولداش؛QoldaŞ؛بیربیرلرینن ایلقار باغلامیش کیمسه لرکی چتین گونلرینده بیربیرلرینین های هارایلارینا چاتارلار؛هم قوروپ؛هم قاطار؛هم سنکر؛ وطنداش؛Vatan daŞ؛بیر اولگه ده یاشایان کیمسه لر؛هم وطن یورتداش؛YutdaŞ؛بیر بولگه دن و بیر طایفادان اولان کیمسه لر؛هم یئرلی؛همشهری؛البته یورت سوزو اسکی تورکوده قبیرساندیق آنلامیندا ایشله نیبدیر؛ یولداش؛YoldaŞبیربیرلرینن هم مسلک لر اولانلار؛بیربیرلرینن همسفر اولانلار؛

تورکوده جانلارین قارین ایچ الات دفع ائله مک آدلاری

جانیلارین دفع ائله دیکلری قارین دولوقلاری آدام-پؤخ آت-قؤموق-تزه ک اینک- اوکوز-مازاق- قوروموشونا آزا دئیلیر- جمعینه پئیین دئیلیر قویون و کئچی –قیغ قوش-سنک

تورکوده ووروشمالاریمیزین آدلاری(ائلچی بی)دن

ووروشمالار دؤیدو؛Doydu؛آغاجینان ووردو؛کوبید؛ووردو؛Vurdu؛زد؛ووروشدولار؛VCuruŞdular؛گلاویز شده و زدو خورد کردند؛تاپدادی؛Tapdadi؛با ته پا زد؛انگار یک نفر را بر زمین انداخته با ته پا بزنند؛شاپاتدادی؛Şapatdadi؛با سیلی زد؛قمچی له دی؛QamÇiladi؛با تازیان زد؛عموماَ اسب را با تازیانه میزنند؛چیرپدی؛گؤزله نیمه دن بیر اندا آغاجینان زادین وورماق دئمک اولور؛قمدی؛Qamdi؛اولومونه قدر ووردو؛تا حد مرگ زد؛لوغت الترک ماحمود کاشقارلی؛بؤغدو؛Bogdu؛بوغازین نان یاپیشیب خفه له مگ ایسته دی

تورکوده توکمکلریمیز و اندرمه لریمیز

توکمک و اندرمک چیپجالاتماق؛Çipcalatmaq؛تصوور ائله یین بیر کیمسه تئشته دولو سویو اللرینده گؤتوروب هئی اونو ترپه ده رک سویو لپه له نه؛سانکی بیر گؤلمه چه یه داش آتیب سوو ساکتیگینی پوزاسان جالاماق؛Calamaq؛سویون اختیارسیز بیر یوللوق یئره داغیلماسی؛بویاغین یئره داغیلماسین؛سوتون یئره داغیلماسی؛میوه شیره سینین یئره داغیلماسی؛چاخیرین یئره داغیلماسین؛نئفتین یئره داغیلماسی؛تصوور ائله یین بیر کیمسه اینه گین ساغیلیب قورتاران نان سونرا اینک ووروب سوتوجالایا؛به نوعی جهانیدن اتفاقی آب و غیره به زمین را گویند توکمک؛Tokmak؛بوغدانی چووالا توکمک؛یئمک بوشقابا توکمک؛سویو چاناغا توکمک؛توپراغی فورگونا توکمک؛آلمانی سبته توکمک؛به هر نوع ریختن را گویند اندرمک؛Andarmak؛وه دیره نین سویون اوجالیقدان بیر دفعه لیک آشاغی بوشالتماق؛بیلمه رکدن ووروب چاخیری چاناقدان یئره توکمک؛سوتو اوجالیقدان بیر دفعه لیک بیر قابا و یاخودیئره توکمک بوشالتماق؛BoŞaltmaq؛سویو بوشکه دن چوله توکمک؛یوکو ماشین نان اندیرمک ؛کاسانین آشینی آلیب بوشالتماق؛خالی کردن هر چیز را گویند آتدیرماق؛Atdirmaq؛تصوور ائله بیر اوغلان اوشاغی دورقوزاغین الینده آلیب اوجادان ایشه ییر؛کیشی لرین ایاق اوسته ایشه مکلرینه بئله دئییلیر؛آتین ایاق اوستو ایشه مه سی؛جهانیدن؛پرتاب کردانیدن شؤروللاتماق؛Şorullatmaq؛اوجالیقدان سویو زادی سرعتینن آشاغی توکمک؛دام نودانینان سویون آشاغی توکولمه گینه شوروللاماق دئییرلر؛بیر قادین و یاخود قیز اوشاغی ایاق اوستو ایشه مه گی دئمک اولورکو سودوگون یئره توکولمه گی گؤزه گلر اولا؛انگار از آب آبشار با سر صدا پایین بریزد سیجراتماق؛Sicratmaq؛ائله بیل ماشین یول گئده رک یاغیش یاغاندا سویو ووروب هنده وره آتا؛ائله بیل بیر کیمسه سویون ایچینه گیریب هی اونو ایاغینان ووروب چوله آتا؛جهانیدن آخیتماق؛Axiotmaq؛ائله بیل بیر آتی باسدیراندا اونا آتیلان آت و یاخود آت ائششه گی آتیب ایشین گؤرنن سونرا مایدان آتین دیللاغینان دول مایاسی آخین ائله ییب چوله توکوله؛تصوور ائله یین بیر قادین جنس مخالیفی اولاراق کیشی طلب ائله ینده اونون دیللاغینان سویو سوزوله؛

تورکوده دورتمه لریمیز و سورته له مه لریمیز

دورتله مه لریمیز و سورته له مه لریمیز سورتمک؛Surtmak؛دیلی دواغا سورتمک؛کیشی دورقوزاغین قادین دیللاغینا آشاغی یوخاری سورتمک؛مثال ایچین بویاغی دووارا سورتمک؛بولویو اوراغا سورتمک؛خالچانی یوواندا اوستونه یووجو توزو (تایید)توکوب دمیر پاراسینان؛فاسجا سورتمه گه (مالیدن)دئییر دورتمک؛Dartmak؛بیر آزجا سرعتینن سورتمک دئمک اولور کو بیر دورقوزاق شئی ی دلیگه کئچیرتمک؛ائله بیل آت آتا آتیلاندا چالیشیر کی اؤز دورقوزاغین اونون دیللاغینا کئچیرتسین؛با فشار شئی برجسته ایرا بقصد فرو کردن سوخماق؛Soxmaq؛ بیر دلیگه زادا بیر شئی ی کئچیرتمک؛باشی سووا سوخماق؛ الی جیبه سوخماق؛؛دوراقوزاغی دیللاغا سوخماق؛فرو کردن باسماق؛Basmaq؛فشار وئرمک؛چوره گی آغیزا باسماق؛الی اونا باسماق؛ایاغی پالچیغا باسماق؛دورقوزاغی دیللاغا باسماق؛فشاردن؛فشردن گئیدیرمک؛Geydirmak؛پوشانیدن؛پالتاری اوشاغا گئیدیرمک؛جورابی ایاغا گئیدیرمک؛سازی کوینه گه گئیدیرمک تپمک؛Tapmak؛تپاندن؛تصوور ائله یین بیر الی یانیب تئز آغزینا ته پیر؛چوره گی آغیزیا تپمک؛سامانی چوالا تپمک؛تپه جه گی گولوفه تپمک؛اسکی چاغلاردا کند ائولرینده تندیره یان طرفدن دلیک آچاردیرلار هاوا چکیب تندیره توکولن کرمه تزک و یاخود اودون آلیشیب یانسین؛تندیر قیزیشیب کؤز ساللان نان سونرا گولوفون آغزین توتاردیرلار کی کومور تئز کول اولماییب تندیری ایستی ساخلاسین کئچیرتمک؛KeÇirtmak؛ساپی اینه نین دلیگینن کئچیرتمک؛اوشاغی خیابان نان کئچیرتمک؛دوگمه نی دلیکدن کئچیرتمک؛ایپی دوغاناقدان کئچیرتمک؛گذرانیدن گیردیرمک؛Girdirmak؛دورقوزاق شئی گوجونن دیللاغا سوخماق؛یک نوع فرو کردن به جای تنگ را گویند قابلاماق؛Qablamaq؛ایکی قابی بیربیرینین ایچینه قویماق؛باغ باغاتدان دریلن یئمیشی یئشیگه(جعبه)ییغیب قابلاماق؛خالچا رسمینی رمکه یه سالماق؛قندی و شکری حیصصه حیصصه ائله ییب پاکتله مک؛بسته بندی کردن همه چیز را گویند یئرلشدیرمک؛YerlaŞdirmak؛ائو اشیاسی اولاراق ماشین وورولان یاتاجاغین ایچینه بیر جعبه نی زادی یئر آچیب گوجونن قویماق؛سیخلیق اولاراق صفه دوران جاماهاتینا آراسینا بیر کیمسه سوخماق؛به جا دادن چیزی در جای تنگ را گویند ایچینه قویماق؛IÇinaqoymaq؛بیر چاناغی و یاخود قازانی او بیریسی تنین ایچینه قویماق؛چوره گی تاباغین ایچینه قویماق؛بارداغی تندیرین ایچینه قویماق؛دورقوزاغی دیللاغین ایچینه قویماق؛شئی را داخل شئی دیگری گذاشتن قاپساماق؛Qapsamaq؛سانکی بیر دووار اَییلیب توکمک عرفه سینده اونا آغاج دان زاددان دایاق ووراسان؛گوجونن بیر شئی ی بیر یئره دایاماق

تورکوده ای لر و ایلیلر ایله باغلی سوزلریمیز (ائلچی بی)دن

ای لر-ای لیلر ای؛ay؛تورکوده فرق ائلمز خوشا گلن و خوشا گلمه یین ای(بو)دئیلیر؛بئله نظر گلیرکی فارسجا بوی سوزوده بیزیم ای سوزوموزدن آلینیبدیر؛ ایپار؛Ipar؛ایپر؛Ipar؛عطر؛atr؛عبیر؛abir؛عنبر؛anbar؛عموماَ تورکوده خوشا گلن ای لره ایپار(ایپر)دئیلیر؛مثال ایچین گول ایی؛آلما ایی؛شاماما ایی؛بیچیلن اوت یونجا ایی؛یاپیلان چورک ایی؛یاندیریلان اوزرریک ایی؛چوره گه وورولان بوی ایی؛دریلن ناناع(نعناع)و؛یارپیز ایی؛قؤرولان سوغان و ساریمساق ایی؛کباب ایی؛پیشیریلن گوبه لک ایی؛چلتیک قابیغی نین یاندیریلان ایی کی دوگو اونون ایین گوتورر(برنج دودی)؛دوگونون قازماق یانیق ایی ؛یاندیریلان بعضی آغاج اودونلارین ایی؛ اگر بوتوتون باغلی یئرده اولسا گؤزلری آجیشدیرار؛امما آچیق هاوادا اولسا اوزونه اوخشار خوشا گلن ایی اولار؛بونا گؤره ائل آراسی بیر سوز واردیر کی دئییر؛بیر گون خان نوکرین ووراراق دئییر کوپک اوغلو سنه دئمه میشم منه آلی آغاج ینین اودون اوتوینان منه یئمک پیشیر؛بیلدیگینیز هر یئمه گی اوجاقدا پیریشیلسه او یاندیریلان آغاجین و یاخود بعضی چیر چیرپیلارین اؤزلرین مخصوص ایی لرینی گوتورر؛ائولرده پیشیریلن جور به جور یئمک لر ایی؛؛و نئچه نئچه آییریلاری................ اورتاق ایی لر؛Ortaq iyilar؛دئمه لی بو ایی لر خوشا گلر اولسالاردا بیرآز آجیلیقلاری واردیر؛مثال ایچین ؛سارسیماق و سوغان قورماق ایی؛قؤرولان پی و قویون قویروغونون ایی؛اوتولن مال قارا کلله سی نین ایی؛یاندیریلان رزین ایی؛یاندیریلان دوز ایی؛یاندیریلان قند ایی؛یاندیریلان موم ایی؛یاندیریلان کرمه تزک ایی؛یاندیریلان خام کومور ایی؛کی تین بوراخار؛و بو تین (دم گازی)گاهدان ایی ده اولماز چوخلو انسان آرگانیمیزمینه زیان یئتیرن کیبم یوی ماده دیر قؤخو؛Qoxu؛عموماَ اورتا خوشا گلمز ای لره دئیلیر؛مثال ایچین پوخ ایی؛ پیسداق ایی؛اوستوراق ایی؛مال قارا پئینین ایی؛مال قارا کسیلن حالدا اونلارین باغیرساقلارینان چیخان قارین ایی؛آدام جانینان آخیب قوروموش تر ایی؛ایاقدان چیخاریلان یاش جوراب ایی؛چاه (رطوبت)ایی؛یانان لاک و یاخود برق سیمینین ایی؛سودوک ایی؛یوولمامیش ایاق ایی؛چکیلن شهر بورولارین نان چوله آخین ائله یین میندار سو؛هینزیر ایی کی یون ویاخود یورقان دوشک یانیغینان گلر ؛یانیق گؤن ایی؛و آییریلاری............ .بوکو آذاربایجان یازارلاری قوخو سوزونو خوشا گلر ای کیمین ایشله دیرلر یانلیش دیر ساس (ساسیق) ایی؛Sas(sasiq)iyi؛اَن داها خوشا گلمه یین ایی دئمک اولور؛مثال ایچین اوستو آچیق ایاق یولو انبارینین ایی؛اولموش حیوانلاری لئش ایی؛سو سیزمیش بوغدا قویوسونون ایی؛اسکی چاغلاردا کی بوغدانی قویولارا توکوب نئچه ایل ساخلاردیرلار گاهدان قویو صاحابی بیلمه دن سو آخین ائله ییب بوغدانی ای لندیرردی؛کیم یوی(شیمایی)ایی لر؛بعضی فابریکالاردان چوله بوراخیلان توتون لرکی زهرلی ماده اوزلرینن بوراخارلار؛ویاخودبعضی کیم یوی ماده تولید ائله یین فابریکالاردان چوله توکولن میندار سولار(پس آب)

تورکوده نئچه نوع یاتماقلار

یاتماغینان باغلی سؤزلریمیز؛ ایضاح:اسکی تورکوده یوخویا آتا بابالاریمیز اویقو دئمیشدیرلر؛ قوش یوخوسو؛Qus yuxusu؛عموماَکؤرپه اوشاقلارین بیرآز زامان کسیگینده یاتیب یوخودان دورماقلارینا بئله دئییلر پینکله مک؛Pinklamak؛آدام اوتوردوغو و نادیر حاللاردا ایاق اوستو دوردوغو یئرده هوشلانیب و یاخود جورت وورماق؛عموماَ پینکله یین شخص اگر مجلیس ده اوتوموش اولسا گؤررسن هوشلاننان دا باشی دیزین دوغرو ساللانار؛منجه بوسوز(پنهانی پلک زدن)اولمالیدیر گؤز قیزدیرماق؛Gozqizdirmaq؛بیرآز زامان کسگینده چورتداماق؛اوچ دقیقه دن 30 دقیقه زامان کسیگینده یاتیب یوخونو درمک هوشلانماق؛HuŞlanmaq؛آز زامان کسگینده یاتیب یوخدان دورماق؛هوشلانماق عموماَ ناهار چاغلاریندا اولار کی فارسجا اونا زواله خواب دئییرلر؛ چؤرتداماق؛Çortdamaq؛پینکله مه گینن هوشلانماغین آراسیندا بیر یوخو نوعو دئمک اولور؛گؤررسن بیر کیمسه اوچ دیقیقه دن اؤن دقیقه زامان کسیگینده یاتیب یوخوسون درر یاتماق؛Yatmaq؛یوخویا گئتمک قصدینن اوزانیب یورقان دوشه گه گیرمک؛بوکو دئییرلر بیر کیمسه ایاق اوسته ویاخود اوتدوق یئری یاتیبدیر سهو بیر سوزودور چونکو یاتماغی فارس دیلینه چئویرسک دراز کشیدن اولور یوخلاماق؛Yuxlamaq؛یاتیب نورمال حالدا یوخویا گئتمک دئمکدیر کی یاتان کیمسه یوخلاسا هنده ورینده کی تُن آشاغی سسلری ائشیتمز؛اسکی تورکوده دیلینده دئسک اویقولانماق دئمک اولور آغیریوخویا گئتمک؛Agir yuxuya getmak؛اینسان آرگانیمیزینده یوخویا گئتمک شیمایی تارتیشما اولاراق بیر نئچه قات دئمک اولور کو ایلک یاتماقدان باشلانیب گئجه گئدیکجه داها درینله شر؛ یئدی یوخونون ایچینده؛Yedi yuxunun iÇinda؛بو سوز ائل آراسی ایشله نرک بیر کیمسه یاتاندا بیرآییری کیمسه یه تاپیشریرکی ایشین اولسا منی چاغیر کی یئدی یوخونون ایچینده اولسام دورارام؛بو او دئمکدیر کی تورک کولتورونده یوخودا یئدی لر عنعنه سینه باغلیدیر؛نه بلکه ده علمی بیر واریانت بو اورتادا واردیر کی من اون نان خبرسیزم؛ اولوم یوخوسونا گئتمک؛Olum yuxusuna getmak؛بو سوز کنایه اولاراق آغیر یوخویا گئدن کیمسه لره دئیلیراونلار یوخودا اولارکن هنده ورلرینده سس کویو ائشتمزلر دؤی(دیو)قولاغیندا یاتماق ؛Doy qulaginda yatmaq؛بو سوز کنایه اولاراق بیرکیمسه نین غفلت ائله مه گینن دانیشیرکی دوی(دیو)اوزو قانمامازلیق سینبولو اولاراق اونون قولاغیندا یاتان کیمسه ده داها ایکی قات قانماز و غفلت ائله یین ساییلار اویماق؛Uymaq؛آذاربایجان تورکجه سینده ایکی آنلام داشییر بیریسی کی هوشدان گئتمک دئمک اولور؛ایکینجی سی آللانماق؛ فریب خوردن؛باور نادرست کردن اویوب؛Uyub؛کنایه اولاراق آغیر یوخلایان کیمسه یه بئله دئییرلر؛آللانیب؛فریب یئئیب؛کئچینیب؛غش کرده

تورکوده اولوم له باغلی عنعنه لریمیز

اولوم له باغلی عنعنه لریمیز داغ اینانجیمیز؛Dag inancimiz؛تاریخاَتورک بویلارینین بیر قولو داغا اینانیب اوجالیق لاری اولولوک رمزی بیله رک عمومییته اولولرینی داغ یوکسکلیک لرینده باسدیرارلار؛و پازیریک قبیرلی بو سیرا اینانجلار اوستونده قوروبلار؛ قورقانلار؛Qurqanlar؛داغ اینانجلی تورک بویلاری سونرادا داغ اراضی لریندن کوچوب دوزنگاهلیغدا یاشادیق لارینا گوره قورقان دئییلن مزارلیقلاری یاپیپلار؛چین قورقانلاری؛قازاقیستان قوراقانلاری؛آذاربایجان (آصلاندوز)قورقانلاری؛ئ نهایت میصیر قورقانلاریندان آد آپارماق؛ قبیر اوسته داش قالاق ییغماق؛Qabir usta daş qalaq yigmaq؛داغ اینانجلی تورک بویلاری تاریخ گئدیشاتیندا اوز اولولرینی باسدیرماق عنعنه لری قویویوب گئد گئده قورقانلار بالاجالیشدیقدا اولولرین قبیر اوستونه داش قالاق ییغماغینان او عنعنه نی داوام ائله دیریبلر؛ هوندور داش پارچالی قبیرلر؛دویوشکن کیشی قبیرلرینین اوستونه بال بال دئییلن هوندور اوجا داشلارین قویولماسی؛بیز تاریخ گئدشاتیندا بو داشلاری موطلق کیشی قبیرلرینین اوستونه قویماقلارینی گوروروک؛ اوله نین قبیرینه قادینین و آتینی قویماق؛Olanin qabirina qadinin v atini qoymaq؛تاریخ گئدیشاتیندا تورک لرین چوخ گوجلو بویلاریندان اولان ساغا(ساکا)(سکایی)اویماقلاری اوز شامانیزم اینانجلاری گوره اولن کیشی نین قبیرینه اونون حیات یولداشی اولدوروب قویولماسی و یاخود یاراقلی آتینی و و اوز گونده معشییت اشیالارینی قویماق واریانتی دا اولموشدور؛ساغا تورکلری بئله اینانیرمیشلار کیشی اولنن سونرا او دونیا یاشاماغی چین اونا قادین و آت و گونده لیک یئمک و یئمک اشیاسی لازم اولاجاق؛ گونشه تاپینان اویماقلارین قبیرلری؛Gunaşa tapinan oymaqlarin qabirlari؛تورک بویلارینین گوجلو بیر قولو کی (اوری لر)(هوری)(حوریلر)(خوریلر) آدی آدینان تانینمیشدیرلار بونلار تاریخاَ گونشه اینانیردیرلار؛و اوز اولولرینین قبیرلرینین اوزونو چیخانا قویاراق گونش شوعالارینی قوتسال سانیرمیشلار؛و تاریخاَ هر بیر ایمکانلی عایله اوزونه مخصوص عایله وی 2متیر 6 الی 8 مئتیر قبیر دوزلدیب ایللر بویو اولنلرینی اورادا باسدیراردیلار؛بوگون آذاربایجان اراضیلرینیده بئله از جمله مشکین کهنه شهر یئری و خالخال کلکلی دوزو قبیرلرینه راست گلمک اولور؛ اولولری اؤکک(تابوت) قویوب باسدیرماق؛Olulari tabuta qoyub basdirmaq؛تورک خالقلاری آراسیندا بو عنعنه عموماَ خاقان لارا و اولکه باشجیلارینا مخصوص اولان بیر واریانت کیمین آلینیر اونا گوره کی بیز آشاغی طبقه لی هئچ کیمسه نین بئله قبیره قویدولوغونا ثبوت تاپا بیلمه میشیک؛اسکی مصیر عنعنه سی و بوگونکو اوروپادا اولولری اوکک له باسدیرماق او مدنییت دن قایناقلانیر داشدان یونولموش قبیر اوستو داش هیکللری؛Daşdan yonulmuş qabir ustu daş hekllri؛کئچمیش ده تورک اویماقلاری چول حیوانلارین نان اوزلرینه اونقون سئچه رک آت؛آسلان؛اؤکوز؛قوچ؛قارتال؛سونقور؛کیمین گوج سینبولو اولان حیوانلاری مقدس ساییب و اونلارا حورمته یاناشاردیرلار؛بیز بوگونکو آذربایجان اراضی سی قبیرستانیقلاریندا گؤروروکو بعضی قوچاق سرکرده لرین قبیر اوسته داش یونولموش قوچ هیکلری واردیر؛بونلار داها دوغروسو اینانج آنلامی داشییرلار؛اولسون سونرالار تورک اویماقلاری معیشت باخیمنان مالداریلیغینان مشغول اولاندا دوه لی؛قویونلو؛تکله؛آدلانیبلار امما بو قبیر اوسته کی آت؛آسلان؛و قوچ هیکللری عموماَتورک تاریخیندا ایلکن بیر اینانج رولو داشییبلار؛اولسون ایندی لر آت هیکللری قوچاق سرکرده لرینین قبری اوسته آز گؤرونور امما اسکی چاغلاردا قبیر اوسته یونولموش آت هیکللری ده اولوردو؛ ییغی(توپلانتی) آنلامیندا؛Yigi toplanti anlaminda؛اسکی تاریخیمیزدان اگر بیر سرکرده و یاخود ائل باشجیسی حیاتین دَیشیب و یاخود دویوش عرفه سینده اولسئیدی؛جاماهات ییغیشاراق بداهه شعر دئمک(میخانا) قابلییتی اولان شامانلار اورتایا گیررک اللرینده کی قاوالی آغاجینان ووروب آغی لار سویله دیرلر؛ ییغی(آغلاماق)آنلامیندا؛Yigi(Aglamaq)anlalindaو بو شامانلار اوخشامالار دئدیکجه او توپلوما قاتیلان جاماهات آغلاشیب اؤز اورک تاثوراتلارین بروزا وئرردیلر؛ آغی اوخشاما(مراثی) شعری آنلامیندا؛Agi oxşama (marasi) şeri anlaminda؛اسکی چاغلاردان باشلانان یوخاریدا ایضاح وئردیگیم عنعنه تاریخ بویو تورک ائللری آراسیندا داوام ائله ییبدیر کی آلپ ارتونقانین اولومو موناسیبتینه دئییلن آغیلار گلیب الیمیزه چاتمیشدیر؛و او عنعنه نین داوام اولاراق بوگونلری آغ بیرچک آنلاریمیز و یاخود عرشه خوانلاریمیز آخ واینان اولولرریمیزی اوخشاییب داها تاثوراتلی صحنه لر یاراتمالی اولورلار آغی ییغلاب اودو آرتادیم باغریم باشین قارتادیم قاچمیش کوتوق ایرته دی یاغمور کیبی قان ساچر بولنار منی اولاس گؤز قارا منگیز قیزیل یوز اندان طامار توکل توز بولناب یانا قاچار کؤکلر قاموق توزولدو ایوریک ایدیش تیزیلدی سنسیز ئوزوم اوزه لدی کلگیل امول اوینالیم توتسوق(وصیت)ائلمک عنعنه سی؛Tutsuq(vasiyt)elamak ananasi توتسوق عنعنه سی عموماَ مودوروک و وارلی کارلی عایله باشیجی لارینین ورینن اولار؛و بیر وارلی کارلی عایله باشجیسی یاشا دولارکن اوز اورک سوزلرینی و یاخود تاپشیریقلارینی بیرکاغاذ اوزرینه یازدیریب یا اوز ائوینده ساخلایار و یاخود بیر امین کیمسه یه تاپشیرار کی او حیاتینی دَییشنن سونرا او یازینی چیخاریب ورثه لرینی یئتیرسین؛و بعضی حاللاردا عایله باشجیسی خسته له نیب حالینی چاش گؤرنده اگر اوغلو زادی اولسا اونلاری چاغیریب اوزتاپیشیریقلارینی وئرر؛ خسته یانینا گئتمک؛xasta yanina getmak؛تورک و آذاربایجان مدنیتینده اولوم له باغلی عنعنه لریمیز داها چئشیدلی گئدیر اونا گوره کی بورادا اینسان عاطفه سی داها قاباریق شکیلده اوزو بوروزا وئریر؛تاریخاَ بئله دیر کی ائل طایفا ایچینده یاشیننان و یاخود قادین و یاخود کیشی لیگینن آسیلی اولمایاراق هر کیمسه خسته له نیب و یاخود دویوش ده یارالانیب اولوم یاتاغینا دوشسئیدی یاخیر یاستغین یانین کسمک؛Yasdigin yanin kasmak؛اسکی چاغلاردان عنعنه بئله دیر کی آدلی سانلی کیمسه خسته له نیب اؤلوم یاتاغینا دوشنده حورمت اولاراق آییری کیمسه لر بیر نئچه گون ویاخود حیاتین ی دشییشنه قدر اونون یانیندا قالاردیرلار؛ اؤلونون ال و ایاغینا خینا قویماق عنعنه سی؛Olunun al v ayagina xina qoymaq ananasi؛اسکی چاغلاردان اولوم حالینا دوشن خسته نین ال ایاقلارینا خینا قویاردیلار؛و بئله اینانیردیرلار خینا رنگی مقدس اولاراق اؤلن کیمسه بهشت ده گئدن حالدا اونون اوچون خوش باغیشلایاجاق خسته نی قیبله یه چئویرمک؛Xastani qiblaya Çevirmak؛اگر عایله عوضولری گورسه لر کی خسته نین حالی سَرت له شیب جان تاپشیرماق ایسته ییر اونو قبله یه ساری چئویررلر جان تاپشیران خسته یه یاسین اوخوماق؛Can tapşiran xastaya yasin oxumaq؛خسته جان وئرن حالدا بیر ساوادلی کیمسه اونون باشی اوسته گلیب قران آیه سی اولاراق یاسین اوخوماغا باشلاییر؛و بونلار بئله دوشونرلر کی جان وئرن کیمسه یه یاسین اوخوسان راحت جان وئرر اولن کیمسه نین ال ایاق؛چنه و گؤزلرینی باغلاماق؛Olan kimsanin al ayaq Çana v gozlarini baglamaq؛اولونون آغزین نان نفس چیخان کیمین اگر اولن کیشی اولسا بیر آغ ساققال کیشی ایاق ایره لی قویوب اونون ال ایاق وچنه و گؤزلرینی باغلارلار کی قورخونج حالدا اولو یووانا تحویل وئرمه سینلر؛و بو عنعنه اونا گؤره دیر سونرا اوله نین آدام نفرینین باشیندا سرکی ائله مه سینلرکی مثال ایچین آتاز و یاخود آناز اوله نده بئله قؤرخونج حالا قالمیشدیر؛ اؤلونو ائودن چیخارداندا اوچ دونه یئره قویوب علاوه دن گؤتورمک؛Olunu evdan Çixardanda uÇ dona yera qoyub gojurmak؛بو عنعنه اونا گؤره دیر کی حیاتینی دَییشن کیمسه نین ائوده کی عایله عوضولرینده و یاخود وار دولتینده گؤزو قالماییب اوز دالینجا آپارماسین؛بعضی تورک خالقیلارینین اینانجلارینا گؤره اگر اولن کیمسه نین عایله عوضولرینده و یاخود اؤز قویوب گئتدیگی وار دولتده گؤزو قالسا اوزونن سونرا اونلاری آپاراجاقدیر اؤلونو باش طرفی اوسته ائودن چیخارتماق؛Olunu baş tarfi usta evdan Çixartmaq؛بو عنعنه اونا گوره دیر کی اولن کیمسه بیرده ائوه قاییتماسین؛چونکو اولن کیمسه نین عایله عوضولری بئله اینانیرلارکی اولونون اوزو سویوق اولاراراق اولن کیمسه موطلق توپراغا تاپشیرماق گرکدیر اولو یوماق عنعنه سی؛Olu yumaq ananasi؛حاضیر اولونو قبره قویمامیشدان اونجه اونو مرده شور خانایا آپاریب صدر کافورونان یوواننان سونرا کفنله ییرلر؛ اولویه ناماز قیلماق عنعنه سی؛Oluya namaz qilmaq anana si؛اولونو یویولوب خام بئزه بوروینن سونرا تابوتا قویاراق بیر آچیقلیق یئرده قویوب اولو صاحابلاری باشی اوسته اولماق شرط ایله نامازینی قیلارلار تلقین وئرمک عنعنه سی؛البته بو عنعنه لر تورک مسلمان لارینا عاید اولورلار قادین اولولرینی قبره قویماق عنعنه سی؛Qadin olularini qabra qoymaq ananasi؛اگر ائولی قادین حیاتینی دَیشیرسه اونو موطلق حیات یولداشی و یاخود اوغلو و یاداکی قیزینین اری(کوره که نی) قبره قویمالیدیر؛چوخ نادر حاللاردا قارداشی بو ایشی گؤره بیلیر اولونو قبیرده اوزو قبله یه ساری قویماق؛Olunu qabirda qibliya sari qoymaq؛مسلمانلامیش تورکلر شیعه و یاخود سنّی اولماقلارینا باخمایاراق موطلق اولولرینین اوزلرینی قبیرده قبله یه ساری قویمالیدیرلار تلقین وئرمک عنعنه سی؛Talqin vermk anansi؛اولونو قبیره قویان نان سونرا کیشی خایلاغی اولارسا موللا قبیرین ایچینه گیریب اولونون چینینن یاپیشاراق یرقالایا یرقالایا عربچه دوعالار اوخوب صالاوات چئویرمه گینن ایشینی بیتیرر؛اولو اگر خانیم اولسا ماللا قبیرین باش طرفینده اوتوروب اولن کیمسه نین اری و اوغلو و یاخود کوره که نی قبیرین ایچینه گیریب عینی ایشی گوررلر؛بو آندا محرم اولمایان کیشی لر قبیر باشینان اوزاقلاشارلارکی گوزلری اولن خانیمین بدنینه ساتاشماسین اولونو گؤزونه توپراق آتماق عنعنه سی؛Olunun gozuna topraq atmaq ananasi؛اولونو قبیره قویان نان سونرا کفنین بندینی آچیب اوزون آچیق قویاراق گؤزونه توپراق آتارلار کی گؤزو بو دونیادان دویسون اولونو باسدیراندا توپراق توکمک عنعنه سی؛Olunu basdiranda topraq tokmak ananasi؛تورکون بو عنعنه سی چوخ اسکی چاغلاردان قایناقلانیب گلن بیر اینامدیر؛یوخاریداکی یازیلاریمدا ایضاح وئردیگیم کیمین داغ اراضی سینده یاشایان تورک اویماقلاری ایلکن داغلارا اینانیب داها هوندور اوجالیقلارین قارشیسیندا باغیرباسیب(تعظیم) اونا قوربانلار کسرلردیرلر؛و اؤز اولو لرینده داغ یوکسک لیکلرینده باسدیراردیرلار؛بیر واقتلار کی جمعیت آرتیمینا گؤره داغلیق اراضی سینده کوچوب آران بولگه لرینده یاشایاندا آدی گئدن طایفالار اوزلری صونعی داغلار یاراداراق اولولرین او تپه جیکلرینده باشیندا قویلایاردیرلار؛و بو تورک اویماقلارین نان بیر سرکرده و یاخود اولکه باشجیسی حیاتینی دَییشسئیدی بوتون اونا تابع اولان طایفا باشجیلاری گلیب اولن کیمسه نین قبری اوستونه توپراق توکوب و یاخود داش پارچالاری دوزردیرلر؛و بئله لیک له هر اویماق اوز ارادتینی اولن سرکرده یه بیلدیرردیرلر؛ایندی بیز کی اولولریمیزی گومله ینده(دفن) هر کیمسه بیر بئل توپراق قبرین اوستونه توکوروک دئمه لی همان کئچمیش عنعنه نین داوامی دئمک اولور قبرین اوستونده ساخسی سیندیریب و سو توکمک عنعنه سی؛Qabrin ustunda saxsi sindirib v su tokmak ananasi؛اولو توپراغا تاپشیریللان نان سونرا اونون عایله عوضولری بیر سه ییگ سو گتیریب یئنی باسدیریلان اولونون قبری اوستونه توکردیرلر کی سو آیدینلیغی قارانلیق دونیادا اونون های هارایینا چاتسین اوچ گئجه قبرین اوستونده اوت یاندیرماق عنعنه سی؛UÇ geca qabrin ustunda ot yandirmaq ananasi؛بو اینانج داها دوغروسو چوخ اسکی چاغلاردان قایناقلانیب گلن بیر عنعنه دیرکی ایلکن گونشه و سونرالار اوت اوجاغا تاپینان تورک اویماقلاری بو کولوتورو یارادیب و اونلارین توره مه لری سونرالار داوام ائله میشدیرلر؛بو عنعنه بئله دیر کی اولو اولنن اوچ گون و گاهدان قیرخ گون قبیرین اوستونده اوت یاندیریب بئله اینانیردیرلار کی اوت تمیزلیگی اولونون گوناهلاری یویوب قارانلیق دونیادا تاموق(جهنم)اوتون نان بیله سینی قورتاراجاقدیر؛و امما بیر روایته گؤره بو اوتو یاندیرانلار اولونو یئرتیجی حیوانلاردا قوروماق ایچین اوچ گونن قیرخ گونه قدر گئجه لر قبیر اوسته اوت یاندیریب گوزتچی قالاردیرلار؛وبوگونکو قاری قوجالارین دئدیگینه گؤره چوخ نادیر حاللاردا پورسوق اولونو قبیردن چیخاردیب لئشینی یئیردیرلر یئنی اولن اولونون قبری اوستونه چکیلن یاشیل پارچا؛Yeni olan olunun qabri ustuna Çakilan parÇa؛اسکی تورک تاریخیندا عنعنه اولاراق یئنی حیاتینی دَییشن و یاخود ساواش دا شهید اولونان سرکرده لرین قبری اوسته یاشیل پارچا چکرلردیلر؛و آدی گئدن پارچانی اولونون اوچونن سونرا گؤتوروب تیکه له ییرک کاسیب عایله لر آراسیندا پایلاردیرلار؛و بیلدیگینیز کیمین یاشیل رنگ تورک خالقلاری آراسیندا مقدس ساییلیردی؛بللی اولان کیمین بو عنعنه سلجوقلاردان سونرا عرب کولتورونه داخیل اولونوب؛و او تاریخدان بری حضرت پیغبرین مقدس توربه سی نین گونبذینی یاشیل رنگینن بویویوب و بوتون سئید نسیللی ایمام زادلارینین توربه سی اوستونه یاشیل پارچالار سریرلر؛و بوگونکو سئیدلرین بئللرین باغلادیق لاری یاشیل پارچا تورک سینبولی اولاراق او عنعنه نی داشییر؛و گاهدان سئید توره مه لرینن اولانلار باشلارینا قویدوق لاری یاشیل بویاقلی بؤرک ده او آنلامی داشییر؛ خرج خئیرات وئرمک عنعنه سی؛Xarc xeyrat vermak ananasi؛بو قایدادا ایسلام قاباقلار تورک اویماقلاری آراسیندا اولونان بیر ایشدیر کی بیر اولکه باشجیسی و تانینمیش سرکرده و آهیل آغ ساققاللار دونیالارین دَییشسئیدیلر اونون اؤز مالین نان خرج حئیرات وئریب یوخسول عایله لری یئمک له دویوراردیرلار؛و بو احسان وئرمکلراولن کیمسه نین مادی ایمکانلارین نظره آلاراق اوچ گون یئدی گون تا قیرخ گونه کیمین داوام ائله ییردی یوغ به سن؛Yug basan؛اولو اولوب باسدیریلاننان سونرا تداریک گؤرولن خرج خئیرات دئمکدیر(لوغت الترک ماحمود کاشغری) یوغلادی؛Yogladi؛اولو اولنن سونرا اونا وئریلن خرج خئیرات دئمک اولور(لوغت الترک ماحمود کاشغری) یاسلاما ییخماق عنعنه سی؛Yaslama yigmaq ananasi؛آذاربایجان اویماقلاری آراسیندا بیر عنعنه واردیر کی ائل تانیش کیمسه لر گئدیگلری اولو یئرینده موطلق بیر پول اؤده مه لی اولورلارکی اولوسو اولن عایله نین مالی باخیمینان یاردیم ائله یه بیلسینلر؛ اؤلویه یاس ساخلاماق عنعنه سی؛Oluya yas saxlamaq ananasi؛اسکی چاغلاردان اگر کندبیر یئرینده اولو اولسئیدی او کندین جاماهاتی بوتویلکده اولونون قیرخی چیخینجا باجاردیقلاری قدر قارا کوینک گئییب اوز ساققاللاریندا وورمازدیرلار؛و حتی ائولرینده اولان رادیو گیرامی دا آچمازدیرلار؛و قادینلاردا باجاردیقلاری قدر باشلارینا قارا آغلیق(یایلیق)باغلاردیرلار؛و بو عنعنه داوام ائله ییرک اولونون قیرخی چیخان گونو یاخین ائل طایفا ایاق ایره لی ایکن اولو صاحابین قارا کوینکلرین امیندن)اَینیندن)چیخاداراق سونرا دلل چاغیریب اوز باشلارینیدا قیرخدیراردیر لار؛و او گونن سونرا قؤروم قونشودا قارا کوینکلرینی چیخاریب اوز باشلارینیدا ووراردیرلار؛و کند ساکینلری باجاردیقلاری قدر اوله نین ایلی باشا گلمه میشدن اوشاقلارینا توی ائلمزدیرلر؛ اولویه شئشه ساخلاماق عنعنه سی؛Oluya şeşa saxlamaq ananasi؛اسکی چاغلاردان اگر بیر آغیزلی بورونلو(متشخص)آدام دونیادان گئدسئیدی هر هفته جوم آخشامیلار 40 گون جواریندا اونون قبری اوسته گئدیب یاسین اوخویاردیرلار؛و بئله اینانیردیرلار کی 40 گون یئنی اولن اولونون اؤزو(روحو)جسده یاخینلاشیب و اون نان بیرلشمک ایسته ییر و تورک خالقلاری اینانجیندا بو تارتیشمالارا رغمن قبیر اوسته تانری کلامی اولاراق قرآن اوخوماغینان روحونان جسد آراسیندا توخدالیق یاراتماق ایسته ییرلر؛ اسکی تورک خالقلاریندا 40 گون آنلامی؛Aski turk tarxinida 40 gun anlami؛قیرخ آنلامی تورک تاریخیندا داها اسکی چاغلارا گئدیب چیخسادا بوگونکو مودئرن دونیادادا هله بو عنعنه داوام ائله ییر؛اگر تورک خالقیلاری آراسیندا 40 گون عنعنه لرینن دانیشماق ایسته سم اوزون چکر امما بیر نئچه سینه توخوناراق سوزون اوستونن کئچیرم؛40 گون ایچریسینده آنا قارنیندا اولان دؤل(نطفه)اینسان فورماسی تاپماغا دوغرو گئدر؛سیز اگر آغاج شوونو(نهال)یئره اکسز او 40 گونون ایچینده توتوب توتماماغینی بروزا وئره جکدیر ؛بوتویلوکده اینسانلار 40 یاشدان یوخاری کامیلشمه گه دوغرو گئدیرلر؛اولونون 40 گونون ایچینده بوکوکلری بیر بیرینن آیریلماغا باشلایار؛آستورامییا عئلمینه رغمن گوی پیلانئتلرینده هر 40گونده دَییشیکلیک لر عمله گلر؛شراب 40گون جواریندا عمله گلر؛یئنی دوغولان اوشاق 40 گونون ایچینده سوموکلری برکیمه گه دوغرو گئدیر؛ اؤلویه قیرخینجی گونو خرج خئیرات وئرمک؛Oluya qirxinci gunu xarc xeyrat vermak؛تورک خالقیلارینین اینانجینا گؤره اولونون قیرخینجی گونون اگر ساغیر اوشاغی اولماسا اونون اؤز مالین نان احسان دئییه یئمکلر پیشیریب قوناقلیق وئررلر؛هر حالدا اوله نین ساغیر اوشاغی اولسا بو خرج وئرمه گی یاخین کیمسه لرینن بیری اؤز عوهده سینه گوتوروب گلن قوناغین قاباغینا چیخار؛ ساغیرین خرج خئیراتین یئمزلر؛Sagirin xarc xeyratin yemazgar؛موسلمان تورک از جومله آذاربایجان خالقی آراسیندا الی ایش توتا بیلمه یین اوغلان اوشاقلارینین آتالاری اولنده حالدا اونلارین خرج خئیراتلارین یئمزلر؛چونکو کئچمیش ده چوخلو عایله لرین مادی ایمکانلاری آشاغی اولدوغیچین خالق آراسی بئله ایشدن چکینر دیرلر؛ اولونون قیرخین نان سونرا باش داشینی قویماق؛Olunun qirxin nan sonar bas dasini qoymaq؛اسکی تورک خالقلارینین اینانجینا گؤره موطلق اولن اولکه باشجی لارین و یاخود آدلیم سرکرده لرین قبری اوستونه باش داشی قویاردیرلار؛و قویدوقلاری داشدا اولونو باش طرفیینده اولوب و داشی دیک(عمودی)اوتوردمالی اولاردیلارو داشین هوندورلوگه اولن کیمسه نین کیم لیگینن آسیلی اولوردو؛بعضی حاللاردا بو داشین اوجالیغی بئش اوچ و یاخود بیرمئتیر اوجالیغیندا اولوردو کو بیز بو گونلری آدی گئدن داشلارا بال بال دئیریک؛و اولو ایچین باش داشی یونماق عنعنه سی ایسلام نان سونرا اینانج اولاراق تجاری آنلامی داشییب مالی باخیمنان ایمکانلی کیمسه لرین باش داشی مین ایل کئچمیشدن مقدس کربلا و یاخود مشهد شهرینن قرآن آیه له یازیلی صورتده گلردی؛بیز تورک دونیاسیندا چوخ نادیر حاللاردا قادین سرکرده لری قبیری اوستونده دیک قورولموش داش کیتابه لری گؤره بیلیریک؛و بونودا دئمه لییم کی کئچمیشده هر صنعتینن مشغول اولان کیمسه حیاتینی دَییشن سونرا قبیر داشینا اونون اؤز صنعت ماتریاللارینین شکیلی یازیلاردی؛مثالی ایچین بیر درزی(خیاط)اولسئیدی اونون باش داشینا قئیچی شکیلی و یاخود بیر دویوشجو اولسئیدی اونون باش داشینا قیلینج شکیلی حک ائدردیرلر اولونون یاسین گؤتورمک؛Olunun yasin goturmak؛اسکی چاغلاردان کند و یاخود نفوسو آز اولان شهرلرده اگر بیر کیمسه نین اولوسو اوسئیدی او کند و یاخود شهر جاماهاتی 6آیدان بیر ایله یوخون اوشاقلارینا توی ائله مزدیرلر؛و هر واقدا بو ایشی گؤرمک ایسته سئیدیلر بیرآز ایده دن گیرده کان نان گؤتوروب یاسلی کیمسه نین ائوینه گئده رک اونلاردان اؤز خئیر ایشلرینه اجازه طلب ائله ییردیرلر؛و تویا چاغیریلان عاشیق دسته سی توی باشلامامیشدان اؤنجه یاس گؤتورمک آدینان اولو صاحابین قاپیسینا گئدیب بیر ایکی هاوا چالماغینان اؤز توی گئدیشاتلارین آچیق اعلان ائله ییردیرلر؛و سوندا اولو صاحابی چوله چیخاراق عاشیقلارا بیر پول وئریب الله موبارک ائله سین یولا سالاردیرلار اولوسو اولن ائوده بایرام سیفراسی؛Olusu olan evda bayram sifrasi؛بیر ایل ایچینده عایله دن بیر کیمسه حیاتینی دَیشسه قالان عایله عوضولری چرشنبه بایرام گونلریندهشادیانلیک ائله مه ییب گؤورتی قویماماق شرط ایله بایرام سیفراسی آچمازلار؛و اونلار گلن قوناقلاردان تکجه چای و خرماینان پذیرالیق ائله ییرلر؛ بایرام گونلرینده قبیر اوستونه گئدمک؛Bayram gunlarinda qabir usduna getmak؛ائلده عنعنه اولاراق ایل بایرامی و قوربان بایرامی وفیطیر بایرام گونلری عرفه سینده عایله لر حالوا زاد چالاراق هر کیمسه اؤز اولوسونون قبیری اوسته گئدرلر و دوره برده باسدیریلان یاخین ائل تانیش دونیادان گئدنلرین مزاریندا بتاش چکیب فاتیحه اوخویارلار؛ قارا بایرام عنعنه سی؛Qara bayram ananasd؛بیر ایلین ایچینده هر عایله دن کیمسه دونیاسینی دَیشسه ایل بایرامی اؤزلیکله و قوربان بایرامی و فیطیربایرامی بوتون ائل تانیش اولوسو اوله نین ائولرینه گئدیب گلن گونلریز خوش اولسون دئییه تکجه چای و خرماینان پذیرالیق اولونان نان سونرا مجلیسی ترک ائلرلر؛ آلتمیش اوچ یاشینا چاتمیش کیشی لر؛AltmiŞ uÇ yaŞina ÇatmiŞ kiŞilar؛تورک اویماقلاری و خصوصی له تورکمن ائللری آراسیندا عنعنه اولاراق کیشی لرحضرت پیغمبرین 63 ایل بو دونیادا یاشادیغینا گؤره اؤز یاشادیقلاری بولگه نی قبیرصاندیغینا گئدیب اؤزلرینه قبیر قازاراق گیریب او قبیر بیر نئچه دقیقه یاتارلار؛ بیرینجی دونه قار اولونون قبرینه یاغاندا؛Birinci dona qar olunun qabrina yaganda؛تورک خالقیلاری آراسیندا عنعنه اولاراق بیر ایلین ایچینده حیاتینی ایتیرمیش کیمسه نین قبری اوسته بیرینجی دونه قار یاغاندا عایله عوضولری و یاخین ائل تانیشلاری بیرگه مزار اوسته گئدیب اولن خاطیره سینی قوتلویارلار؛

تورکوده توی عنعنه لری

توی عنعنه لریمیز قازین(قازان) و گلین؛Qazinv galin؛اسکی تورکوده بی اوغلانا قازین(قازان)و قیزا گلین دئییبلر قازین(قازان) و قودا؛Qazin quda؛بیر بیرلرینین اوغلان قیز آل وئری ائله ین طایفالارین اوغلان طرفینه قازین(قازان)و قیز طرفینه قودا دئیلیر آت مینب چاپدیرماق؛At Çapdirmaq؛اسکی چاغلاردان تورک اویماق لاری آراسیندا عایله لر اوغلانلاری ائولندیرمه دن اونجه اونون آت مینیب چاپدیرماق قابلییتینی سیناردیرلار کی کی اولوب اولماماسینا دلالت ائله ییردی اوخ آتماقOx atmaq؛اسکی چاغلاردان تورک عایله لری اوغلانلاری ائولندیرمه دن اونجه اونا تکلیف ائله دیرلر کی بیر مشخص مسافه دن اوخ آتیب اوز کیشی اولوب اولماماقلاری مهارتینی اوراتایا قویمالی اولوردو؛هر مسافه کی قویولان قاباقدان(نشان)اوخ آتا بیلسیئدی عایله باشجیسی اوغلان ائولندیریب اورا اونا چادیر قورمالی اولاردی؛ دسمال آتماق؛Dasmal atmaq؛اسکی چاغلاردان تورک عایله لری قیز اوشاغی نی تنگه یه بوراقمازدیرلار؛چوخ نادیر حاللاردا اولاردی کی گاهدان آنالار گؤزتچی اولاراق قیزلارینی کندین بولاغینا یوللایادیرکی بلکه بیر اوغلان اونو ائولنمک تکلیفی اونا وئرسین؛قیز بولاغا گئدن و یاخود گئدیب قاییداندا اوغلان اوزاق دان اوراغا قیزین قاباقینجا یئیریب اونا قیرمیزی دسمال آتاراق اؤز سئوگی سی نی اعلان ائله ردی قیز اگر دسمالی گوتورسئیدی اوغلان بیله ردی قیز اونون ائولنمک تکلیفی نی قبول ائله ییر؛اوردادیر کی اوغلان گلیب عایله ده باجیسینا و یاخود قارداشی آروادینا اولان سزو دئییردی؛و عایله ده بو سوزو گوتور قوی ائله یندن سونرا ائوین آغ بیرچک قادینی ایاق ایره لی قیز عایله سینه موراجیعه ائله ییرک قیزلارینا موشتری اولماق تکلیفی نی بیله لرینه وئرردی؛ خاننان ویاخود مولکه داردان اجازه آلماق؛Xannan v yaxud mulkadardardan icaza almaq؛هر هانسی عایله اؤز اوغلانلارینی ائولندیرمک ایسته یدیرلر موطلق گرک خانین و یاخود مولکه دارین یانینا گئدیب قویوندان زاددان پای وئرمک شرط ایله اجازه آلاردی کی اوغلونو ائولندیرسین؛و چوخ نادیر حاللاردا مولکه دار ایشه قاتیلیب بو ایشه مانع اولاردی صالاحلاشماق؛Salahlaşmaq؛قیز عایله سی موضوعونو آراشیندیرانلار سونرا اگر کونول وئرسئیدیلر اوغلان طرفی ایاق ایره لی نئچه آغ بیرچک قادینین موشاعیتینن قیز ائوینه گئدیب قیزین عیبجره اولوب اولمادیغینی گؤزدن کئچیرندن سونرا صالاحلاشما ائله ردیرکی نجور نه نه طهر قاباغا گلسینلر هه آلماق؛Hay almaq؛اگرقیز ائوی بو ایشه راضیلیق وئرسئیدیلر ایکینجی پیلاندا هه ی آلماق عنعنه سی باشلانیب اوغلان ائوی نین آغ ساققال و آغ بیرچکلرینین موشاعیتینن قیز ائوینه گئدیب ائلین قایدا قانونینان قیز آتاسینان هن دئمک جاوابینیب آلاردیرلار؛ ائلچی لیک ائلمک؛ElÇilik elamak؛بو اندا اوغلان ائوینن قیز ائوی راضیلیغا گله رکن اوغلان ائوی یاخین ائل طایفانین آغ و آغ بیرچکلرینی گؤتوروب قیز ائوینه عایله سینن اونو ائلچی لیک ائله دیرلر شیرینی ایچمک؛ şirni i Çmak ؛قیز آتاسی بو ازداواجا راضیلیق وئرسئیدی ایکی عایله بیرلیکده گه ییشه رک(مشورت)بیرگونو کو عموماَجوم آخشاملاری اوغورلو گوروب رسمیتینن شیرینی ایچمک عنعنه سی یولا سالاردیرلار؛و بو توپولوما هر ایکی عایله نین بویوکلو خیردالا قاتیلماقلاریدا نظرده توتولاری قند سیندیرماق؛qand sindirmaq؛اوغلان طرفینن شیرینی ایچمه گه گلن لر اوزلری بیر یئکه کلله قند گتیرمه لی اولوردو لار کی آغ ساققال وریندن دِء دانیشیق قورتاریب اوغلان طرفینین وئرجه گی یازیلاندان سونرا مجلیسین آهیل آغ ساققالی الله موبارک ائله سین قندی سیندیریب آز حیصصه نینی اوزو گوتوررک قالانیندان خیصصه حیصصه ائله ییب گلن قوناقلار آراسی پایلاردیرلار؛ اوزوک تاخدی؛Uzuk taxdi؛اوغلان طرفینین مالی ایمکانی اولان صورتده ائله شیرینی ایچیلن گئجه سی اوزوک تاخما عنعنه سیده او گئجه باش توتاردی؛اگر او گئجه معیین دلیل لره اوزوک اولماسایدی سونرا بیر توپلوم ییغیب بو عنعنه نی یئرینه یئتیرردیلر؛و اوزوک تاخما گئجه اوغلان و قیز آدام نفری بیر یئره ییغیشیب قیز ائوی گلن قوناقلارینان چای و ئمیشینن(میوه)پذیرالیق ائله یندن سونرا قیز ایکی طایفانین قادینلاری تزه گلینی اوراتایا آلیب مجلیسین آهیل آغ بیرچگی الله موبارک ائله سین اوزوگو تاخیب و سوندان قیز اورایا ییغیشان قیز گلین لر شادیانه لیک ائله ییردیلر؛ پای آپارماق؛Pay aparmaq؛اسکی چاغلاردان اوغلان اوشاقلاری 10 یاشدان یوخاری و قیز اوشاقلاری سکگیزیاشلاریندان یوخاری آداقلاناندا اَن آزیننان بیر اایکی ایکی ایل آداغلی قولمالی اولوردورلار؛و آداقلی واقتلاریندا اوغلانین قیز ائوینه یاخینلاشماغی قیز عایله سی وریندن قباحتلی و باجاردیقلاری قدر بو گوروشمه لره یول وئرمزدیرلر؛هردن نادیر حاللاردا اوغلان قیزی گؤرمه دن عایله لر بیله لرینی آداقلاییب توی گونلرینه قدر بی و گلین بیربیرلرینی گؤرمزدیرلر؛امما پای آپارماق عنعنه سی عایله لر ایچینده باش توتوب چرشنبه لیک دئییه هر عایله نین اوز ایمکانینا قدر خونچالار بزه نیب اوغلان طرفینین قیز گلین لری آل اورتکلو سینی مژمه لری باشلارینا آلاراق دال دال دوزولوب گلین ائوینه آپاراردیرلار؛ و بو خونچالارا قویولان اشیالار؛ پارچا ایاق قابی؛بزگ اشیاسی اولاراق ایپار(عطر)یئمیش(میوه)گؤزگو داراق؛جوراب؛اولاردی؛و ایل بایرام گونلرینده ایمکانلی عایله لردده عین ایش باش وئریب بیر قویون قوزودا اوسته لیک قوربانلیق وئرردیرلر؛و عین ایشلرقربان بایرامیندا و فیطیر بایرامیندادا تکرار اولاردی؛اگر بعضی عایله لر هر دلیله گوره ایل بایرامیندا گلین لره قوربان وئره بیلمه سئیدلر قوربان بایرامیندا موطلق بو ایشی گؤرمه لیدیرلر؛و بو مدتده تزه گلینین اوغلان ائوینه قوناق چاغیبریلماسی دا نادیر حاللاردا باش وئرردی؛و قیز عایله سی بو ایشی قباحت بیله رک قیزلارینا ایجازه وئرمزدیرلرکی هر عنوننان اوغلان ائوینه گئدسین قیز طرفینین ایشین یئردن گؤتورمک؛قیز اوغلان آداقلی گونلری دئییه ایل باشینا اوغلان آدامی قیز عایله سینه یاردیم اولاراق اونون یئردن قالان اکینجه ک ایشلرینه ال یئتیرمه لی اولاردیرلار تویون اولوننان فصیللر؛Tuy olunan fasillr؛بوتوی آذاربایجان بولگه لرینده عمومیتده یاز گونلرینین قوتاراجاغی ائلات داغا چیخمامیش و یاخود اکینچی بیچینه چیخمامیش یازین سون آیی دئییه تویلار باش توتاردی؛ایکینچی سی ائلات داغدان قاییدیب و اکینچی باغدار حاصیلنی ییغاراق یایین قورتاران گونلرینده توی گونلرینی یولا سالاردیرلار؛ جئییزآلماق؛Ceyz almaq؛توی گونلرینه بیر ایکی قالمیش قیز ائوی اوز ائله طایفاسین باشینا ییغیب شهره گئده رک جئییز آلماغا باشلاردیرلار؛ توی گونلرینه حاضیرلیق ایشلری آپارماق؛Tuy gunlarina hazirliq işlari aparmaq؛اوغلان و قیز طرفی بیربیرلرینن قول قرارلاشاراق بیر نئچه آی قاباقدان بیر بیرلرینه خبردارلیق ائله ییردیرلر؛بیرینجی مرحله اوغللان عایله سی قیز طرفینه وئره جک باشلیغی زادی اوده ییب قیز طرفیده جئییز تدارکینده اولاردیرلار؛بیر آی تویا قالمیش ایکی عایله بیربیرلرینه علاقه ساخلاییب قیز طرفینین اینداک(دعوت)اولونوب تویا قاتیلان بیلن قوناقلارینین تعدادینی آلاراق اؤز قوناقلارینیندا تعدادینی سیاهی آلیب یئمک تداریکی گؤرردیلر؛ پالتار گؤتورمک؛Paltar goturmak؛تویا بئش اون قالمیش اوغلان ائوینین ایاق ایره لی قویماسینان قیزائوینین یاخین قیز گلینینی گوتوروب شهره اوز توتاراق تزه گلینی ایچین پالتار سچیب آلاردیرلار بو و قیز اوغلان ائوینن بو توپلوما قاتیلان قیز گلینلرده پارچادان زاددان آلیب بو عنعنه نیده باشا ووراردیرلار کذوت وئردی؛Kazut verdi؛توی گونلرینه بئش اون قالمیش بی و گلین عایله لرینین بیر بیرلرینه ارمغان ائله دیکلری شنلیکده گئییه له سی پالتارلار عنعنه سی دیرکی هر ایکی طرفه ارمغان اولونان پالتاری خونچالار دوزوب بیر بیرلرینین ائولرینه گوندرردیرلر؛ اودون گتیرمک؛Odun gatirmak؛تویا بئش اون قالمیش اوغلان طرفی یاخین قولو گیرلی گنج لری اودونا یوللاییب مئشه یه یوللانیب اودون گتیرن گنجلری اوغلان طرفی شام ناهار وئریب باجاردیقلاری جورابدان زاددان بیله رینه پای زاد وئرردیرلر اینداک و اینداکچی؛Indak v indakÇi ؛توی کاغاذی پایلاماق؛تویا بیر هفته قالمیش اوغلان ائوی اوز یاخینلاریندان اولان بیر گنجی یاخین کندلره یوللایاردیرلار کی توی کاغاذلارین پایلاییب و تویان قاتیلانلارا خبردار ائله سین و بو توی کاغاذی پایلایانا دعوت اولونان کیمسه انام دئییه پای وئرمه لی اولوردو؛اسکی تورکورده شنلیگ(توی)سیاهینینا (اینداک)و او کاغاذلاری پایلایانا (اینداکچی)دئییرمیشلر؛ عاشیق گتیرمک؛Aşaq gatirmak؛توی گونلرینه بئش گون قالمیش توی ائوینین عایله باشجیسی کند آق ساققلارینا اوز توتوب هر هانسی بیر عاشیق و عاشیقلاری گتیرمک تکلیفینی اورتایا قویاردی؛آق ساققاللار بیر بیرلرینن گه یشندن(مشورت)ائله یندن سونرا آدی گئدن عاشیقلارین دالینجا آدام گوندریلیب اونلاری دا رسمیتینن اوز تویلارینا چاغیراردیرلار توی ائولری؛Toy evlari؛اسکی چاغلاردان اوز اوغلونا توی ائله ین کیمسه باجاردیغی یاشادیغی ائوین گورونوشدن دَیشیکلر ائله ییب ائوین دردووارین سوواماغینان حاضیرلیق ایشلری آپاراردی؛و اسکی چاغلاردان باجاردیق لاری قدر تویلاری آچیق هاوادا کئچیرردیرلر؛امما بعضی ایمکانلی عایله لر چادیردان زاددان ماغار دوزلدیب اوز تویلارین باشدان سالاردیرلار؛و چوخ نادیر حاللاردا بیر کیمسه نین بویوک حه یتینی دوشه ییب اورادا توی بوساط آچاردیرلار؛من بیر کیمسه نین تویونو باغچانی دوشه ییب توی سالماقلارینیندا جانلی شاهیدی اولموشام بی ائوی قاپیسیندان آسلانان آل پارچا؛Bay evi qapisindan aslanan al parÇa ؛تویا بیر بئش اون قالمیش بی ائوینین گیرجه ک حه یت قاپیسینین اوست حیصصه سینن قیرمیزی پارچا آسلاردیرلار کی گلن قوناقلار او نیشاننان گلیب توی صاحابینین ائوینی تاپا بیلسینلر؛و گاهدان بو آل پارچا بیر ایکی تویدان سونرادا او قاپیدا باغلی قالاردی؛ بی پالتاری؛Bay paltari؛تویون ایلک باشلانیش گونلریندن قیز ائوینن بی اوغلانین پال پالتاری نئچه قیز گلینین موشایتینن گتیریلیب اوغلانین آنا و یاخود باجیسی و قارداشی خانیمینا تحویل وئریب عوضینده پای آلاردیرلار تویا قاتیلان قوناقلارین گلمه سی؛Toya qatilan qonaqlarin galmasi؛اوغلان طرفی اوز قوهوم اقربه لرینی بیبر یئره توپلاییب قوناقلارین قاباغینا چیخین دئییه گلن فرلی باشلی قوناغین آتینین جیلوونو توتوب خوش گلیبسیز دئییه حورمتینن آتینان اندیرردیرلر؛و آت قوللوقوچولاری توی قورتارینجا او آتا قوللوق ائله ییب سویون آرپاسین واقتلی واقتیندان وئرمه اولورموش گلن عاشیقلاری قارشیلاماق؛Galan aşiqlari qarsilamaq؛ادبلی ارکانلی عاشیق توی اولوننان شهر و کنده اوز توتارکان یوخون مسافه ده دایانیب آدام یوللاردیرلار کندین و شهرین باشیجیسینان اجازه آلیب کنده و شهره داخیل اولاردیرلار؛و عاشیقلار گلن گونو دینجه لیب ایکینجی گون آهیل آق ساققالارین ایذینن بیر ایلین ایچینده کتده و یاخود شهره اولوسو اولن کیمسه نین قاپیسیندا بیر ایکی هاوا چالیب ائو صاحابینین حوزونو(حوضون)گوتورردیرلر؛حورمت اولاراق ائو صاحابدا قاپی یا چیخیب الله موبارک ائله سین ائوین قادینی اگر توی آدام یاخینلارینان اولسایدی ایمکانی قدر چالان عاشیقلارا خلتدن زاددان وئریب الله موبارک ائله سین دئییه یولا سالاردیرلار بی باشی و گلین باشی؛Bay başi v galan başi ؛اسکی چاغلاردان توی یغیناق ائولرینده خانیم لارین بی لرین یئرلری آیری اولاردی؛و بی اوغلان اوز تای توشلارینان بیر آیری ائوه توپلاشیب اؤز شادیانه لیک لرینده اولاردیرلار؛و آرا سیرا عاشیق لار بی اولان ائوه گلیب هاواجاتلار ایفا ائله ینده بی اوغلانیدا اوخودوب مجلیسه علاوه سئوینج بخش ائدردیرلر؛و بی اوغلانین ساق دوش و سول دوشو بی ین گؤزتجیسی اولاراق توی قورتاران قدر بو وظیفه ده قالاردیرلار؛و علاوه دن گلین خانیمدا بیر آی ائوده اوتراق ائله قوهوم اقربه و و گلن خانیم قوناقلاری اونون باشینا ییغیشاراق یئگه خانیم دا گلینین گؤزتجیسی اولاراق توی قورتاریب گلینی گردک اوتاغینا آپارماق قدر بو وظیفه ده قالاردی تویون باشلانیش ساهاتی؛Toyun başlaniş sahati؛عموماَ توی باشلانیشلاری ناهاردان سونرا باش توتوب آخشامی شامی یئنیندن رسمیت تاپاردی؛و مجلیس ده اولان آهیل آغ ساققاللار بیربیرلرینن گه یشندن(مشورت)ائله یندن سونرا هانسی عاشیق هانسی ناغیلی باشلاییب تکلیفی وئرردیلر؛و ساز چالان عاشیق سازینی آچمادان توی صاحاب بیر مبلغ پول گتیریب کوینکلی سازین اوستونه قویاندا آندیراردی عاشیق سازینی کوینکدن چیخاریب مجلیسی رسمیتینن آچماق دئییه یولا سالاردی؛و اسکی چاغلاردان گاهدان توی گونلری اوچ گونن توتموش تا قیرخ گونه قدر داوام ائله ییردی؛ خینا یاخدی؛Xina yaxdi؛آذاربایجان تویلاریندا خینا یاخدی مراسیمی گلینین اوزاق و یاخیندان مسافه دن گتیریلمه سینن آسیلی اولوردو؛اگر گلین بیر نئچه کند و شهر اوزاقلیغینان گتریلسئیدی اوچ دورد گون قاباقدان اوغلان آدامینین قیز گلین ایشتیراکینان گلین ائوینده خینا یاخدی مراسیمی کئچیریلیب گاهدان خینا یاخدی یا قاتیلان قیز گلینده اوز اللرینه خینا قویاردیرلار؛و توپلومدا قاوال چالیب اوخویا بیلن قابلیتی اولان خانیملار ایاق ایره لی مجلیسه داها شادیانه لیک بویاسی قاتاردیرلار؛و خینا یاخدی اینداک(دعوت)اولونان خانیملار اللرینده گتیردیکلری پول پارچادان گلین خانیمین عایله سینه وئریب الله موبارک ائله سین دئییه داغیلاردیرلار؛عموماَخینا یاخدی گئجه ساهاتلاریندا باش توتاردی؛ توی بی ی؛Toy bari؛توی گونلرینه حاضیرلیق ایشلری آپاران اوغلان عایله سی اوز یاخین قوهوم اقربه سینن اولان بیر ذکالی جلد توی ی سچیب توی گونلرینین گئدیشاتین اونون عوهده سینه بوراخار؛و توی بی ی ده بیر نظارتچی بوتون توی گئدن ایشلره باش چکیب گؤزو آلتیندا ساخلامالی اولور قازان آغزی آچدی؛Qazan agzi aÇdi؛آشباز باشی یئمکلری پیشیریب قازانلارین آغزنی قویارکن اوغلانین ائوینین توی بی سی ایاق ایره لی بیر پول آشباز باشینا وئررکن اودا الله موبارک ائله سین دئییه قازانلارین آغزینی آچیب یئمک لری بوشقابلارا چکمه گه باشلارلار؛ بی چیخارتماق؛Biy Çixartmaq؛اسکی چاغلاردان کی ائولرده حامام یوخودو کندین دللک باشیجیسی(آرایشگر)تویون سون گونو بی اوغلانی تای توشلاریلا بیرگه گؤتوروب بولاق باشینا گئده رک ایلکن بی اوغلانی چیمیزدیریب سونرا چال چاغیرینان اوز باشینی قیرخاراق گلن صاندیغی آچیب دادلی مزه لی سوزلر دانیشا دانیشا بی اوغلانی گئیندیرردی؛و بی اوغلانین باشیندا اولان بیر نئچه گنجینده اوز باشین قیرخیب سونرا قاوالینی دولاندیراراق اوز زحمت یاناسینی بی باشینا ییغیشان گنج لریدن آلاردی؛ گلین بزمک؛Galin bazamak؛تویون سون گونو نئچه قیز گلینین موشایتینن گلینی بیر آییری اوتاغا آپاریب قادین بزکچی الینه وئرردیرلرکی اونونون آلین قاشین آلیب پال پالتارینی گئیندیرسین؛و اسکی چاغلاردان قیزلار گردک اوتاغینا گئتمه یینجه آلین قاش گوتورمه لری قباحت سایلیب بوایشی عایله سینه حورمتسیزلیک کیمین قبول ائله ییردیلر؛ صاندیق اوسته اوتورماق؛Sandiq usta oturmaq؛قیز جئییزی اوغلان ائوی داشیماق ایسته یینده قیز ائل طایفاسینان اولان بیر اوغلان اوشاغینی صاندیغین اوتوردوب آپاریلماغینا مانعه اولاندا اوغلان نفرینن بیر کیمسه ایاق ایره لی قویوب صاندیق اوسته اوتورانین اوزوندن اوپه رک الله سنه قیسمت ائله دئییه بیر پول ایشی یولونا قویاردی؛ یول کسمک؛Yol kasmak؛گلین خانیم اگر آییری شهر و یاخود کتدن گتیریلسئیدی؛گلین هم یئرلی لریندن ساییلان گنج لری کندین گیره جک یولونو کسیب گوله شیب و یاخود دالاشماغا حریف طلب ائله ییردیرلر؛گاهدان بوجور یول کسمک لر داوا دالاشینان باشا چاتاردی؛اگر اوغلان آدامی زیرکلیگ ائله ییب پول زاد وئرمه گینن یولو آپا بیلسئیدی تویون گئدیشاتی دئییه گوله باشا چاتاردی؛ گلین آپارانی طرفی هویلاماق؛Galin apani huylamaq؛بعضی بولگه لرده گلینی کتدن چیخارداندا قیز و اوغلان طرفی گنج لر گوله شیب اگر قیز طرفی گوشمه گینده مغلوب اولسایدی اوندا ایش دوگون دوشوب قیز آدامی اوغلان آدام داشا باساراق هویلایاردیلار کی من (ائلچی بی)خالخالین قیزیل دره کندیده بو ایشین جانلی تانغی(شاهد)اولموشام؛ اوغلان آدامینین اوزونه اون یاخماق؛oglan adaminin uzuna un yaxmaq؛گلینی کتدن چیخارداندا گوجوننده اولسا اوغلان طرفینی اویناتماغا چالیشاردیلار آرادا لوغالیق ائله میش اولسونلار؛و اوغلان آدامینی یاخین آدام نفرینن هر کیمسه اویناسایدی اوزونه اون یاخیب جاماهاتین گولمه گینن بو ایش باشا چاتاردی؛ دیدکچی؛DidkÇi؛اسکی چاغلاردان وارلی کارلی عایله لردن گلین آپاراندا گلینی آتین و یاخود دوه نین بئلینده کجاوه دوزلدیب دوره سین پرده چکرلردیلر گلین گورسنمه سین و پرده چی کیمسه یه دیدکچی دئییردیلر عاشیقلارین دئیشیب باغلاشمالاری؛Aşiqlarin deyişib baglaşmalari؛توی گئجه لری گاهدان عاشیق دسته لری بیربیرلرینن دئیشیب باغلاشدیرلار؛و گاهدان عاشیق دسته لری اوچ نفر سازچی بالابانچیب و قاوالچی دوزولوب بیر بیرلرینین دالینجا مجلیسی آپاراندا گاهدان مجلیس آداملاریندان سازچی نین و یاخود قاوالچینین ایاق شالوارین اوجونونان توتوب او آندا بیله سینن یا بیر هاوا طلب ائله ییردی و یاخود اونون شانینده بیر پارچاسینی دئمه گینی طلب ائله ییب و ایسته گینه یئتشن کیمسه گاهدان بیر پول وئریب عاشیغین ایاغینی بوراخاراق یولا سالاردی؛و مجلیس ده معین آداملار طرفینن پول وئریلیب هر کیمسه نی تعریف ائلمه سینی عاشیق دان طلب ائله ییردی؛و عاشیق دا باشینان جانینان آدی گئدن کیمسه نی آد ائله ییب شانینه خوش سوزلر قوشماغینان دئییه مجلیسی آپاراردی؛و گاهدان اوستاد قاوالچی دادلی مزه لی سوزلر دانیشیب جاماهاتی گولدوررک قاوالینی گؤتوروب دویران دئییه قوناقلارین قاباغیندا دولاندیراردی پول ییغا بیلسین؛وبعضی حاللاردا اولوردوکو بو یغیلان پوللار عاشیق دانیشان توی صاحابینی اوده جه پولونا قاتیلمادان عاشیقلارین جیبینه گئدیردی؛ توی پایی؛Toy payi؛ائل آراسی بیر عنعنه اولاراق تویا قاتیلان کیمسه لر جیرینگی پول وئرمه لی اولاندا بیر ساوادلی کیمسه مجلیسین بوجاغیندا اوتوروب پولو آلیب دفتره یازاندا قاوالچنی چاغیریب پولون نه مبلغ ده اولدوغون و اوده ینین آدینان اوجا سسینن چاغیریب دئییردی تانری وئردی اؤن تومن وئردی بئش تومن آلتی ائوین چوخ آوادان تانری وئردی گونه گون اولسون سنین سوبای بالالاریوین تویا گلک؛و توی پایی دئیلن پول بیر باشا توی صاحابینین جیبینه گئدردی؛ عاشیغین مجلیس ده دیز چوکمه سی؛Aşigin maclisda diz Çokmasi؛توی گونلرینده حورمت اولاراق گاهدان ساز چالان عاشیق مجلیسی دولاناندا مجلیس اولان خاطر عزیز قوناغین قاباغیندا دیز چوکوب اونا تعریفلر دئیینده قوناق دا بیر مبلغ پول وئریب عاشیغی قالدیراراق یولا سالاردی؛ تویلاردا گئدن ناغیللارین آدی؛Toylarda gedan nagillarin adi؛گاهدان بیر عاشیق باشین دسته سینن اونا تکلیف اولوننان ناغیلی هفته لرینن دانیشیب قولاق آسانلارین یادداشینا کوچورردی؛و خالق طرفینن چوخ طلب اولونان ناغیللارین سیاهی ؛عابباس وگولگز؛آلی خان و پری خانیم؛گرگرلی محمد و مهپاره خانیم؛عاشیق قریب وشاه صنم؛شاه ایسماعیل وعرب زنگی؛نوروز وقندآب؛عاشیق علی و رافی؛یحیی بی دیلقم؛قارا ملیک ناغیلی؛منصوم ودیل افروز؛طاهیر وزوهره؛اصلی وکرم؛کؤر اوغلو ونیگار خانیم؛امیرآسلان وآدی گؤزل؛بهرام وگول خندان؛فغفور شاه وپری خانیم؛حسین بی وریحانه؛دیلسوز وخزان گول؛بئجان سوداگر و گرجی قیزی؛وورقا و گولشا؛کورد اوغلو ومئهری خانیم؛قولام حئیدر و سوسنبر؛عاشیق آلی و بستی خانیم؛شیرین و بیرچک خانیم؛عاشیق قهرمان و نیگار خانیم؛سارا و خان چوبان؛حسین کورد شبیستری؛بی بودال و شمایل پری؛امیر و نرگیزخانیم؛شیکارینین حیکایه سیدیر کی اوستادشاعیر عاشقیمیز یداله عیوض پور قوشوب 1355و 1356نجی ایللری دئییه تبریز رادیوسونان اؤز سینن اوخوموشدور لوطولارین تویلارا قاتیلماسی؛Lotularin toylara qatilmasi؛اسکی چاغلاردان خان و مولکه دارلارین اوزلرینه مخصوص لوغا لوطولاری اولاردی؛لاپدان اجتیماعیتده کوگله دن یاشایان یومور حیسسیللی کیمسه لر تویلارا قاتیلاندا آکروبات اویونلاری و دادلی مزه لی سوزلرینن داها مجلیسین داد دوزونو آرتیراردی؛و بونو دئمه لییم کی سابیق دان لوطولوق هونری ایجتیماعیتده بیر روتبه اولاراق حاضیر جاوابلیق لاری جاماهاتین دیل ازبری اولاردی؛ آلما آتماق؛Alma atmaq؛تویون سون گونو اولاراق عموما ناهاردان سونرالار ساهات 4الی 5ایراده لرینده باش توتوب گلین بربزکلی آتا میندیریب کندین و یاخود شهرده یاشایان کیمسه نین محله لرینین باش میدانینا توپلاشاردیرلار؛بو آندا قاوالچی و زورناچی عاشیق لار گلین آتینان قاباقینجا گئدیب شادیانه رقص هاواجاتلاریننان چالا چالا کیشی و آرواد بیر بیرلرینه قاریشیب میللی رقصی لر ائله ییردیرلر؛و بی و گلینین آتا آنا و باجی قارداشینین گلین قاباغیندا اویناماقلاری گرکلی سایلیردی؛گلین بی ائوینه یاخینلاشاراق بی اوغلان ساغدوش و سولدوشونون موشایتینن یولداشلاری لا بیرگه داما چیخیب توی صحنه سینین تانیغی(شاهد)اولان کیمین بی اوغلان قیرایلی ایپاری آلمالاردان حیات یولداشینا آتیب آتیلان آلمالاری گویده قاپیب توتان گنج لرین ساییدا چوخ اولاردی؛و گلین اوسته دیکن آتین بوینونا خلت لر باغلانیب گلینی آل دوواغینان بی یین یاشادیغی ائوین قاپیسینا گتیریب آتدان اندیرردیلر؛و بوآندا بی و گلینین آنا باجیلاری گلینین باشینا شیرینییات سپمه گینن ائولرینه دوغرو موشایت ائله ردیرلر؛ مندری؛Mandari؛توی آنلاری گئدیشاتیندا بیرباشی باغلی یئر دئمکدیر کی بی گلین اورایا گلرکن باشلارینا شاباش توکرلر خلت سالماق؛Xalat salmaq؛بی اوغلان دامدا اولارکن یاخین ائل طایفا زننلری اونا یاخینلاشیب بوینونا خلت سالاراق الله موبارک ائله سین بیر بیر صحنه نی ترک ائله دیرلر؛و یغیلان خلتلر بویتویلوکده اوغلان ائوینه عاید اولوردو قاپی اوستونه پیچاق سانجماق؛Qapi ustuna picaq sancmaq؛اوغلان طرفی گلینین گیره جک قاپیسی اوستونه پیچاق سانجاردی کی گلین گلدیگی ائوده امن آمانلیقدا یاشایاجاق؛ دوز چورک کسمک؛Duz Çorak kasmak؛گلین حه یت قاپیسینان ایچری گیره اوغلان آدامی بیر سینه دوز چورک چورک قویوب گلینه یئدیزدیرردیلرکی گلدی ائوده دوغمالاشیب عایله نی بیر عوضو سایلسین؛ یومورتا و چینی سیندیرماق؛Yumurta v Çini sindirmaq؛گلین یاشادیغی ائوه گیرنده ایاغی آلتیندا یومورتا و سیندیراردی کی گتیردیگی قادا بالا او سینیغینان توکو.لوب گئدسین؛ اجاغین(تندیرین)باشینا دولانماق؛Ocagin(tandirin)başina dolanmaq؛گلین ایچری گیریب اوتورمادان اونجه ده بیله سینی تندیرین باشینا دولاندیراردیلار؛اوز ایلقار صادیق قالیب گله جکده بو اوت اوجاغی یاندیریب توره مه(نسل) داوامی گتیرسین قایین آتانین گلینه وئره جک پایی؛Qayin atanin galina veracak payi؛گلین ائوه داخیل یئره اوتورمایاندا قایین آتاسی ایاق و یاخود بویوک قایینی و یا حیات یولداشینین عمی سی ایاق ایره لی مولک مالدان بیله سینه پای اولاراق هیببه ائله باغیشلاردی کی گلین یئره اوتورسون؛و مراسیم سون اولاراق آز ماز چال چاغیردان سونرا اوغلان عایله سی گوردوکلری شام تداریکینن قوناقلاریندان پذیرالیق ائله دیرلر دیدیم قویماق؛Didim؛گلین گردک اوتاغینا گئتمه دن اونجه قیزلیق(باکره)علامتی اولاراق باشینا تاج قویماق گلینی گردک اوتاغینا آپارماق؛Galini gardak otagina aparmaq؛تویون سونو گونو آخشام چال چاغیری قورتاراننان سونرا سیفرالار دوشه نرک شام یئیین قوناقلار الله موبارک ائله سین دئییه توی ائوینی ترک ائله ییرلر؛و امما قیزآدامینین آهیل زننلرینن نئچه سی قیز بئز پارچاسینی آلماغینی گؤزله ییرلرگئجه یاریدان کئچمیش یئنگه خانیم گلینین الینی توتوب بی اوتاغینا آپاراندا اونا نجور حیات یولداشینان یاخینلیق ائله مک تاپیریشیقلاری وئریب دالدان قاپینی اورتمه اولور؛بو آرادا اگر بی نن گلینین ایشی اوززانسا یئنگه خانیم قاپی چاتداغینان باخیب ایشین نئجه قاباغا گئتدیگی باشا دوشر؛و گلین قیز اولان آندا آلتینا سریلن آغ قانلی بئزی قاپینین یانیننان یئنگه خانیما وئریب قاپینی اورترلر؛یئنگه خانیم قانلی بئزی اوغلان و قیز خانیملارین اوتدوغو مجلیسه گتیریب گلینین قیز اولدوغونو اوغلان آدامینا گوسته ررک قانلی بئزی قیز آدامینا تحویل وئررک اوزو آغ اولسون اوزونه خلتدن زاددان آلار؛ دوواق قاپدی؛Duvaq qapdi؛اسکی چاغلاردا بی و گلین اوچ گون گردک اوتاغیندا قالاراق دؤردونجو قیز ائوینین زننلری ییغیشیب دوواق قاپدی عنعنه سی نی یولا سالارلار؛ددواق قاپدی عنعنه سی اصلینده اونا گوره دیرکی گلینین باشیننان آل دوواغین گؤتوروب دوروب گونده لیک ایشینه باشلاسین؛و بعضی بولگه لرده گلینین قیزلیق آغ بئزینی دوواق واقدی اورتایا گتیریب اوغلان آدامینا گوستررلر؛دوواق قاپدی عنعنه سینه اوغلان و قیز یاخین ائل زننلرین ایشتیراکینان باش توتوب مجلیسه ییغیشانلار شادیانه لیک ائله ییرک بیر آهیل بیرچک سایاچی مجلیسین باشیندا اوتوروب آل دوواقلی گلینی اورتایا آلاراق اوچ دؤرد یاشیندا بیر اوشاغینی دا مجلیسه چاغریب گلین خانیمین ساغ الینه بال کره یاخاراق بو سایالاری اوخویارلار؛ (گلین گلیب خوش گلیب باخت ائوینه توش گلیب باخیشی جیران کیمین قاناتلاری قوش گلیب) *** گلین گول چیچک گلین تاباقدا چورک گلین اوغلان آدامی دئییر ائویمیزه دیرک گلین *** گلین آل یاناق گلین ائویمیزه قوناق گلین بیر الی گول خونچالی بیرالی تاباق گلین *** چارقاتین گؤتور گلین قوناغین اؤتور گلین ایاغیندا برکت ائومیزه گتیر گلین *** ایشین سونوندا گلینین الینه قویولان بال کره نی اوغلانی اوشاغی گوتورنده بیر آق بیرچک آنا علاوه دن بئله سوزلری اوخویار آی بورا ییغیشانلار اویناییب قاریشانلار سئوگی یه قووشانلار گلینین الینده کی بالی قاپیم قاپماییم دوره ده اوتورانلار بیرلیکده سس سسه وئریب لر دئییرلر قاپما باخدا وَردی قاپما باخدا وَردی بونونلا بئله آل چارقاتی گلینین باشیندان گوترنده شادیانالیق اوده نیلیب چال چاغیر ائلییب مجلیسی باشا وورارلار؛ بی گلینین قاچماق لاری؛Bai v galinin qaÇmaqlari؛اسکی چاغلاردان تورک عایله لری آراسیندا بی و گلینینی یاخین کیشی لردن قاچماقلاری اوزون پروسه اولاراق اوغلان ایکی اوچ چرچیوه سینده عمی؛دایی؛یاشادیغی کتده هر بیر آق ساققالی گورسئیدی قاچاردی؛لاپدان تزه بی تصادوف اوزوندن بیر آغ ساققالی قارشی قاباق گلسئیدی کیشی حورمت اولاراق جیبینیندن بیر مبلغ پول چیخاردیب بی وئره مه گین بی یین اوننان قاچماغینا سون قویاردی؛و عکسینه گلین خانیم بیر ایکی اوشاغین آناسی اولونجا یاخین ائل طایفا کیشی لرینن قاچیب تنگه یه چیخاسایدی موطالق اوزو یاشماقلی اولمالیدیر؛و گلین خانیم اوز قایین آتاسینان یاشادیغی حالدا اونونلا بیر سیفرا باشیندا اوتورماییب و باجاردیغی قایین آتاسینا قارشی قاباق گلمزدی؛و تزه گلن گلین خانیم گئجه یاریسی بوتون عایله عضولرین گئج یاتیب سحرده اونلاردان گئج دورمالیدیر؛ ş یئنی عایله قورموش بی و گلین؛Yeni ayila qurmuş bai v galin؛گلین قایین آتاسی و یاخود قایینلاریلا بیرگه یاشاسایدیلار هئچ زامان ار آرواد بیر بیرلرینین آدلارینی چاغیرماییب حتی اوشاقلارینیدا آد ائله ییب چاغیرمازدیرلار؛و قایدا اوزونن ار آرواد بویوک اوشاقلاری اوغلان اولسایدی اونون آدیلا بیر بیرلرینی صادالایاردیرلار؛و بو ایش بیزیم(ائلچی بی) اوز عایله میزده باش وئرمیشدیر آتام ایرحمتدیک اولونجه آنامی چاغیراندا آی بهبود دئییه بیله سینه مراجیعه ائله ییب آنامدا ائله عین قایدادا آتامی سسله ییردی؛و عایله گؤز آچان اوشاقلارعمی سی اوشاقلارینین دیلینجه آتالارینا گاهدان داداش؛عمی؛قاغا؛دئییه موراجعیت ائله ردیرلر؛و بونودا آرتیرمالییم کی بیزسکگیز باجی قارداش بویوک عمیمیزین اوشاقلارینین دیلینجه آتامیزا عمی دئییب چاغیراردیق؛ ایاق آچدی؛Ayaq aÇdi؛کوره کن ائولنن گونن قایین آتاسینین و باجاردیغی قدر قایینلارینین گؤزونه گورسنمه ییب گؤرندده اوز دالدالیغا ووراردی؛و قایین آتا کورکنین ایاق آچماسین گاهدان قیزینین بیر اوشاغی اولانا قدر دال آتاردی؛اگر واقتلار کوره کن گئدیب قایین آتاسی نین بیچینین زادین بیچسئیدیده یئمه گین اوز ائوینه گلمه لیدیر؛و او ایجتیماعیتده قایین و قایین آنا حورمتی دوغما آتا و آنا حورمتی کیمین کوره که نه واجیب سایلیردی؛هر قایین اوز کوره که نین ایاغین آچماق ایسته سئیدی یاخین ائل گنج لرینی چاغیریب گئجه بیر شام تداریکی گورمه گینن مجلیسی یولا سالاردی و تاریخ دان بو یانا کوره کن ایسته دیگیب واقدا قایین آتاسینی ائوینه گل گئد ائله یه بیلردی؛ ایضاح؛Izah:من بورادا خالق ایچینده یارانیب مین ایللر قاتیندا یاشامیش توی عنعنه لریننن دانیشدیم یوخسا بیزیم شاه سارای تویلاریمیز داها طنطه نلی و فرقی اولوبلار؛

تورکوده اوز هیجیم علامتلری

اوز هیم جیم لری آلا چئویرمک؛Ala Çevirmak؛انگار یک نفر از روی شوخی و یا جدی یک ویا دو دست باز خودرا به جهت اعتراض و یا مزمت به طرف مقابل نشان بدهد اوز بوزارتماق؛Uz bozartmaq؛با سرخ کردن صورت به کسی اعتراض کردن؛روی خوش نشان ندادن اوزو گولمک؛Uzu gumak؛انگاریک نفر از روی خوشحالی نشانه ی تبسم در صورتش نمایان بشود؛ بورونون اوجو توتمک؛Burunun ucu tutmak؛نهایت تاثر باشد؛نوک بینی لرزیدن در ترکی معنای خاص خودرا دارد دوداغی تیتیرمک؛Dodaga titramak؛نهایت عصبانیت را گویند که لبهای طرف از هیجان بصورت غیر ارادی بلرزند دوداق بوزمک؛Dodaq buzmak؛به نشانه تعجب و اعتراض لب و لوچه نشان دادن دوداغی قاچماق؛Dodaga qaÇmaq؛در موقع جروبحث غیره بصورت غیر ارادی حالت خنده گرفتن که بعضی مواقع نشان رضایت باشد دیل چیخارتماق؛Dil Çaxartmaq؛از روی شوخی و غیره برای کسی زبان درآوردن که بعضی مواقع نشان اعتراض باشد؛چنین قاعده در میان نونهالان مرسوم باشد دیشی دیشین کسمک؛Dişi dişi kasmak؛داوطلب کاری شدن؛عجله مفرط داشتن سیر صیفتین ساللاماق؛Sir sifatin sallamaq؛انگار برای شخصی مهمان آمده صاحب خانه از آمدن میهمان ناراحت شده چهره ی خودرا به علامت نارضایتی عبوس جلوه بکند قاش آتماق؛Qaş atmaq؛به نشانه ی جواب نه ابرو بالا انداختن قاشی چاتیلماق؛Qaşi Çatilmaq؛از روی عصبانیت ابرو درهم ریختن قاش قاباغی یئرینن گئتمک؛Qaş qabagi yerinn getmak؛اخم تَخم مضاعف را گویند که در چهره آدمی محسوس باشد قاش قاباق ساللاماق؛Qaş qabaq sallamaq؛لب لوچه انداختن؛این حالت نشان اعتراض از روی عصبانیت باشد گؤز آغارتماق؛Goz agartmaq؛به نشان اعتراض و ترساندن شخصی چشم کنده کردن گؤز ائلمک؛Goz elamak؛با ایما اشاره موضوعی را تفهیم کردن گؤز اویناتماق؛Goz oynatmaq؛از روی حسادت با موضوع برخورد کردن گؤز وورماق؛Goz vurmaq؛چشمک زدن؛انگار شخصی موفقیتی در زندگی کسب کرده کس دیگری از روی حسادت غرض به ایشان چشم بزند البته این موضوع مثل جادو جنبل میماند گؤزیومماق؛Goz yummaq؛بعضی مواقع نادیده گرفتن بعضی مسائل را گویند؛چشم بستن

تورکوده دانیشماقلار طرزی

سوز سانجاقلاری دانیشماقلار؛Daniş maqlar؛نوع حرف زدنها؛ آغیز کپی ائله مک؛Agiz elamak؛انگار دو نفر خرده حسابی باهم داشته جرو بحث بکنند؛ آلچاق دانیشماق؛Alçaq danişmaq؛به آرامی حرف زدن؛در این نوع گفتار طرف میخواهد کارها به صلح صفا پیش برود ؛ اوجا دانیشماق؛Uca danişmaq؛بلند بلند حرف زدن؛در این گویش طرف میخواهد به حق پایمال شده خود رسیده و یا حرف خودرا به کرسی بنشاند؛ اللرین اویسه مک؛Allann oysamak؛با عصبانیت حرف زدن را گویند که که توام تکان دستها باشد؛ اؤنکورمک؛Onkurmak؛قیشقیر باغرینان سوز دئمک؛با عصابینت تمام بلند فریاد کنان حرف زدن؛ باشینان دانیشماق؛Başinan danişmaq؛انگار شخصی سوالی از مخاطبش بپرسد ولی طرف با سرش جواب بدهد؛ بیلدیر بیلدیر دانیشماق؛Bildir bildir danişmaq؛انگار بچه ی خردسالی بصورت موزون و معنی دار ادامه صحبت بکند؛ چوسی گلمک؛çosi galmak؛توپ تشر توام با تهدید کردن؛ دئیشمک؛Deyişmak؛جروبحث کردن؛باهم تبادل نظر کردن؛گفتگو کردن؛به حر آمدن؛ دیل آغیز ائلمک؛Dil agiz elamak؛تسلیت گفتن؛سرسلامتی دادن؛این نوع گویش توام با ملاطفت تضرع باشد؛ دیل توکمک؛Dil tokmak؛به نوعی چربی و زبانی و چاپلوسی را گویند؛ دیکگیلله شمک؛Dikgilaşmak؛جرو بحث کردن شبیه زن و شوهر را چنین را گویند؛دهن به دهن گذاشتن که نتیجه ی ندهد؛عموماَاز روی عادت همچنین گویشی را پی میگیرند؛ سوزو چئینه مک؛Sozu çeynamak؛دست پا شکسته حرف زدن؛انکار موضوعی را کردن؛ دیل چالماق؛Dil çalmaq؛به نوعی التماس کردن مضاعف را گویند؛؛ دیله توتماق؛Dila tutmaq؛جهت منافع شخصی به آرامی با کسی مراوده داشتن؛ دیلی اَیمک؛Dili ayimak؛انگار یک نفر دزد مالش پیدا کرده ولی دزد موقع اعتراف بخواهد صورت مسئله را وارونه جلوه بکند؛ دیلین دولاشدیرماق؛Dili dolaşdirmaq؛انگار یک نفر بخواهد انکار واقعیت بکند؛دیل اوجو سوز دئمک؛Dil ucu soz demak؛مختصرو مفید حرف زدن وپیغام رساندن؛قارا قورخو گلمک؛Qara qorxu galmak؛جهت اخطار به روی کسی داد و قال کردن؛ کسه دانیشماق؛Kasa danişmaq؛بطور خلاصه صحبت کردن؛ گه ییشمک؛Gayişmak؛ایکی و یاخود نئچه نفرین دوره اوتوروب سوز آل وئری ائله مکلری؛مشورت؛؛له لیمک؛Lalimak؛التماس گونه حرف زدن؛ هایا باسماق؛Haya basmaq؛به سر کسی دادو فریاد کردن؛حالت تحاجمی بر خود گرفتن؛ هایلاماق؛Haylamaq؛با شدت تمام به روی کسی عصبانی شدن؛عین معنی هایا باسماق را دارد؛ هده قورخو گلمک؛Hada qorxu galmak؛توپ و تشر زدن توام با تهدید را گویند؛ هویکولله مک؛Hoykulamak؛عصبله شرک اوجا اوجا دانیشماق؛اوجا اوجا دانیشیب ناحاققی حاق ائلمک ایسته مک؛ یالوار یاخار ائلمک؛Yalvar yaxar elamak؛با سماجت و التماس گونه حرف زدن؛ یوموشاق دانیشماق؛Yumuşaq danişmaq؛به آرامی با کسی حرف زدن؛انگار یک نفر از شخصی طلبی دارد با چرب زبانی بخواهد پول خودرا بگیرد

تورک دیلینین قایدالاری

اوستاد ایمان وئردی سامانی دن(ایمان) تام سسلیلر. A o. U. I. İ. Ü. Ö. E. Ə قالین سسلیلر. A. O. U. I اینجه سسلیلر. E. Ə. İ. Ü. Ö. یومورو سسلیلر. O. U. Ü. Ö. تورک کلمه لری هانسی سسلیلر ایله باشلانسا او سسلیلر ایله قورتارار یعنی قالین سسلیلر اینجه سسلیلر ایله هئچ کلمه ده قاریشماز لار میثال قالین سسلیلر aparacaqlar satacaqlar aparacaq tapacaq r اینجه سسلیلر itirmişdilər getmişdilər gedəcək geləcək قالین سسلیلرین جمعی لار پسوندی ق اینجه سسلیلرین جمعی لر پسوندی ک یومورو سسلیلرo u ü ö هئچ تورکی کلمه ده دوز سسلیلردن a e ə i ıسونرا گله بیلمزلر آردیجیل یانی دال با دال کلمه لرده ده یومورو ، دوزدن سونرا گلمز میثال اون چون یا اونون اوچون سن چین یا سنین ایچین ک. ایکی سسلینین آراسیندا. گ. ی. اولار میثال اوره ک. اولار اوره گیم یا اوره ییم ق ایکی سسلینین آراسیندا. غ. اولار میثال. دوداق. اولار دوداغیم گاه دا گؤرسه نیر ، اویقون کلمه سین اویغون یازیرلار چون ق دان قاباقکی ی سسسیز دیر گرکدیر اویقون یازیلا بونا گؤره کی ق ایکی سسلی آراسینا دوشمه ییب تورک دیلینده هاوا یا آهنگ قانونی وار چون اینجه سسلی قالین سسلی ایله قاریشا بیلمز آهنگ قانونی ایله بیگانه کلمه لری تورک قایداسی ایله یازماق اولار. میثال. زهرا اولار زاهرا فاطمه. اولار. فاطما. تقی اولار تاغی،عباس اولار عاباس یا عابباس تورک کلمه لرینین آخیریندا اگر. ت. ایکی دفعه تیکرار اولسا ایکینجی ت. د. اولار میثال گئت اولار گئتدیم ، اوجالت اولار اوجالتدیم فقط e سسلی تورک کلمه لرینین اوولینده گله بیلر میثال گئت ، یئت ، ائت ، یئکه یئددی ، یئتیردی ، یئدیلر ، دئدیلر اوستاد ایمان وئردی سامانی(ایمان)کلئیبر

قیزو قادین آدلاری تورکوده

ائلسا؛برازنده ايل ؛شبیه ایل آزلی؛آز وياخود آزاربايجان اويماقينا منسوب اولان كيمسه آرسا؛ان تمیز؛لاپ آرینمیش یاناق؛گونه يانار؛شعله ور؛آتشين آغچا؛گوموش؛نقره گونای؛ماه و خورشيد گوموش؛آغچا ساناز؛ساييديقجا ناز بالا؛اولدوقجا نازوياخجي شانلی؛عضمتلی تومغا؛قیزیل مهر سازاق؛سللم؛نسیم سللم؛سازاق؛باد روحبخش آرقا؛جویور؛جیران بالاسی؛بچه آهو ماده هاوا؛آهنگ یالاز؛ يالاو؛آلاو؛قور؛شعله آتش آلیش؛امر از سوختن هست يعني بسوز شئه لی؛شبنم لی؛نملی خینا؛حنا سیرقا؛گوشواره اوشون یاهال قیزمار؛گرما لالا؛لاله ائللی؛طایفالی زینه؛بولاقدان آز چيخان سو دئمكدير؛اندک آلما؛سیب دوواق؛تئزه گلين نين اوز اورتوگو؛قاپاق آهلا؛نازلی اکیز؛دوقلو شَوَه؛بزک داشی یایلیق؛بیرجوره روسری ماوی؛آبی سئوینج؛خوشحال ایستک؛خواستن یارال؛یارارلی سوزونون قیسالماسی؛دئيير؛قدر وقيمت دیلک؛آرزی دوزلو؛بانمک آندا؛اسکی تورک آدلارینا منسوب اولان آنا؛آي الهه سي دئمكدير ؛مادر یسال؛تاج گول؛البته بو فارس سوزدور یاسا؛ياساق؛قاداغان؛قایدا قانون یاسال؛پیشرو؛چاووش؛طبقه درجه پایه گولوش؛خنده؛تبسم سالخیم؛باشاق؛خوشه پایلی؛برکتلی یاپراق؛برگ؛قانات آلای؛ان قیرمیزی سایلی؛حسابا گلن آیسا؛آی کیمین؛شبیه ماه آيسان؛مانند ماه هستي خینار؛ دورو؛زلال دویغو؛درک فهم یالخی؛چيلخا؛يالين؛هسته پامبیق؛پنبه گوزگو؛آینا اورپک؛یاشماق؛اورتوک اوزل؛مخصوص؛یاخجی؛یریاتاقلی ساریش؛دولاشمیشین قیسالمیشی؛مثل انگور پیچیده شدن لئچک؛بیر جوره قيز قادين باش باش اورتوگودور ساقین؛ساغين؛گوزله؛مواظب اول ساولی؛سانباللی ایشیق؛نور ساچاق؛گیسو یاخشی؛خوب یاللی؛سرخوش؛ سرحال؛بیر تورکو رقص اويناماق آديدير بزک؛آرایش بورلا؛ تاخیش؛بند اولماقدان گلیر ائلای؛ائله منصوب اولان داملا؛قطره آلاق-؛ان قیرمیزی تارلا؛تاخيلين اكينه جك يئري؛ساری سونبوللی بوغدا زمی سی یازلی؛یازا منسوب اولان؛ یازدا دوغولان یازلیق؛بير نوع قيرميزي دنه لي بوغدا دئمكدير یامچی؛پيغام رسان سازلی؛دئیيب گولن؛سرحال ؛سر زنده ساچلی؛گیسوبلند سایا؛بیر جوره تورکلرین تاریخی ماهنی لارینین آدیدیر اریش؛یونن ائشیلن بیر جوره قاتما ساللی ناخی؛ناققیش؛نقش ونگار راسلی آیلین؛آی قارشیق؛ماه گون آیدان؛از ماه پینار؛بولاق؛چشمه سینیر؛قالیب؛حدوحدود اگیز؛دوقلو دامجی؛قطره ایپک؛ابریشم ایپار؛عطر یوسما؛اینجه؛ظریف قیروا؛بیرنوع قاتی آل و گوی رنگ قاريشيق گوز اوخوشويان رنگ آدیدیر قیلاو اولگر؛بيرگوي اولدوزونون آديدير اسمر؛افسانه گو؛گندم گون شانلی؛با شان وشوكت سونقور؛بير نوع اوو قوشودئمكدير؛ال قوشو سنلی؛با شما بستی مادای؛منسوب به قوم ماد هؤروک؛گیس؛موي گره خورده اي زنان بندزنند وبه گردن اندازند اینجه؛يوسما؛ظریف اینجه نار؛دانه ظريف انار قاشلی؛هیبتلی مایسا؛تزه گوئرمیش بوغدا زمی سی (تورکمنی) سن آی آیشن؛