ارده بهشت گونه ............مقاله از ائلچی بی
در چند سال گذشته که جهت نوشتن کتاب اؤر اویماقلاری(اقوام اؤری) که نیازمند تحقیق بیشتر بودم؛به همین مناسبت علاقه مند شدم که از نزدیک ترین سایت باستانی محل سکونتم یعنی از منطقه باستانی ارده تالش بازدید بکنم؛این امر در تعطیلی آخر هفته گذشته نصیبم شد؛ابتداَ در مورد وجه تسمیه سکونتگاه ارده سری به گوگل زدم که شاید مطلبی در نزدیک واقعیت دست گیرم بشود؛متاسفانه مطلب قانع کننده دریافت نکردم؛همانطوریکه ائتمولوژیست ها و محقیقین تاریخ باستان میدانند کلمه اؤر(اَر)در تاریخ باستان محل تجمع مردمان(شهر)را می گفتند؛بطور مثال از زمانهای بسیار دور در زبان مردمان بومی(پروترک)اسامی شهرهایی همچون طوس-هرات و غزنه اؤر و مناطق آز اَربایجان سکونتگاه هایی همچون هور-هورادئز-هوراند و هرو ودر منطقه آغری داغی اردهان و در دامنه کوه سبلان اردبیل را یاد آور شد؛تبدیل شدن کلمه اؤر به معنی آبادی(شهر)در زبانهایی مردمان غیر پرو ترک یک روند طبیعی بوده است که جابجایی در واژه ها صورت گرفته است؛همانطوریکه اطلاع دارید حاشیه دریای خزر از جمله جنوب آن که یکی از زیستگاه های اولیه انسانها بوده است؛به این فکر افتادم که به دنبال اسامی این چنینی در منطقه باشم؛بعد از مطالعات بیشتر اسامی دومنطقه به عنوان شهر و آبادی دقت مرا بخود جلب کرد؛اولی شهر باستانی اردبیل و دومی نام شهرک ارده که در بین جاده خلخال پونل در دل جنگلهای تالش که تقریبا ناشناخته مانده است؛سفر دو روزه که به شهرک ارده داشتم منطقه جغرافیایی آنرا از دید گذرانیده و به این نتیجه رسیدم که این شهرک یکی از زیستگاه اولیه ی انسانها در ماقبل تاریخ بوده است؛چونکه شهرک باستانی در سراشیبی کوهی کم ارتفاع قرار گرفته است؛جالبتر اینکه این سراشیبی عموماَ آفتاب گیر بوده است چونکه ما میدانیم طوایف ماقبل تاریخ که خورشید پرست بوده اند عموماَ معبر وردی کهه(کند)به معنی زیستگاه زیر زمینی خودرا بطرف طلوع خورشید حفر کرده در آنجا زندگی میکردند؛به نظر میرسد که منطقه ارده بخاطر محصور بودن در میان دو کوه کم ارتفاع از نظر دفاعی بهترین نطقه برای مردمان باستان بوده است؛چونکه در موقع هجوم دشمن از بلندیهای کم ارتفاع به عنوان برج دیدبانی استفاده و در مواقع ضروری با آتش روشن کردن در بلندیها مردمان پیرامونی خودرا از خطرات احتمالی مطلع می کردند؛تاسف من در این سفر دو روزه این بوده که اطلاعاتی در مورد غارهای دست ساز در پیرامون شهرک ارده به دست نیاورم؛مطالبی که قبلاَ از مقابر باستانی شهرک ارده شنیده بودم در این سفر دو روزه علاقه مند بودم که توسط شهرک نشینان راه بلد از کهنه قبرستان آنجا دیدن نموده نوع و جهت تدفین مرده ها مطالعه بکنم؛تا جاییکه در سی چهل سال گذشته قاچاقچیان اشیاء عتیقه به قبرها دستبرد زده اند مردمان محل در این مورد خاص با تیم ما همکاری نکرده تصورشان بر این بود که ماهم به دنبال اشیاء عتیقه هستیم؛همانطوریکه در بالا ذکر کردم منطقه جغرافیایی که شهرک ارده در آنجا بنا شده است یکی از بکرترین جاهایی است که میتوان به قطب گردشگری منطقه تبدیل کرد؛تا جایی شهرک ارده در دل کوه و جنگل پرپشت کوه های تالش قرار گرفته است میتوان این شهرک را به عنوان شهرک تاریخی در سطح ملی و جهانی معرفی کرد؛پیشنهاد بنده این است که با ساختن اقامتگاه های کاه گلی سنتی میتوان تاریخ گذشته این مردمان را احیا و حفظ نمود؛در مواقع ضرور میتوان از این خانه های کاه گلی به عنوان موزه ی مردم شناسی غیره استفاده کرد؛به باور من کم توجهی که درصد سال گذشته در مورد خرده فرهنگهای منطقه شده است داشته های تاریخی فرهنگی این مردمان رو به فراموشی رفته اگر کمی هم غفلت بکنیم از بین خواهند رفت؛درست است که در نگاه اول نوع معماری ارده خودرا بروز نمیدهد ولی من میدانم که قوم تالش از عهد باستان مردمان نجیب و سخت کوشی بوده اندکه در هزاران سال گذشته خود و منطقه ی جغرافیایی که در آن زندگی کرده اندتوانسته اند خودرا با آب هوای آنجا خود را وفق بدهند؛مسئولین و علاقه مندان به تاریخ و مدنیت منطقه میتوانند در بالا دستی شهرک فعلی دل کوه را بصورت عرضی مسطح خانه های کاه گلی متناسب معماری منطقه احداث بکنند؛چونکه بالا دستی شهرک فعلی تقریبا کم درخت بوده جهت ساخت سازه های بومی بسیار مناسب میباشد؛از تپه های بالایی شهرک میتوان تل کابین هایی سیاحتی به ارتفاعات بالا کشید که برای جلب توریست بسیار کارساز خواهد بود؛ضمن جلوگیری از هدر رفت آبهای جاری شهرک میتوان حوضچه های در پایین دستی ایجاد کرد که برای تفریحات سالم مردمان منطقه و گردشگران مفید واقع خواهد شد؛پیشنهاد دیگری که دارم حداقل در مدارس استان همچون آذربایجان شمالی پایه درسی در زبان و ادبیات تالشی ایجاد نمود تا بچه های این مرز بوم با تاریخ و ادبیات و نوع پخت غذاها و پوشاک گذشتگان خود آشنایی پیدا کرده و زندگی خودرا بر روی داشته های تاریخی و فرهنگی خودرا پیش ببرند؛تا جاییکه من اطلاع دارم هیچ اثر نثر و نظمی در هزار سال گذشته از مردم نجیب منطقه به دست نیامده است؛در صورتی که از سلحشوری و وطن پروری تالشان در کتابهای جهان گردان و سیاحان سخن ها رفته است؛تالشان در پانصد ششصد سال گذشته با ترکان ساکن در حوالی کوه های تالش همگاری و همزیستی مسالمت آمیزی داشته اند؛همانطوریکه میدانیم خاندان صفوی از قدیم الایام با تالشان نسبت سببی داشته و شیخ صفی الدین اردبیلی داماد شیخ زاهد گیلانی بوده است؛همه گان واقف هستند که شیخ زاهد شخصیت با نفوذ در میان تالشان بوده است؛جنگجویان ظفرمند تالشی همواره در جهت تاسیس و پایداری حکومت علوی صفویان از جمله شاه اسماعیل جان فشانی کرده جنگ برادر کشی چالدران و شخصیت رستم کلاه چرمینه اوج این همکاری و همدلی بوده است؛به جوانان تالشی توصیه میکنم در این مورد خاص کتاب دوجلدی عارف دیهیم دار(تاجدار) اثر جیمز داون و ترجمه ذبیح اله منصوری را مطالعه بکنند؛درست که در پانصد سال گذشته اثر نثر و نظمی از تالش زبانان به دست ما نرسیده است؛اما باید اعتراف کرد که در پنجاه سال کتابهای ارزشمندی به زبان تالشی نوشته شده است؛در بین این کتابها میتوان به منظومه دل انگیز خندیله پشت فرامرز مسرور و تحقیقات و تالیفات دکتر علی عبدلی و جناب چنگیز شکوری در مورد کوچ نشینان تالش اشاره کرد؛امروزه قوم تالش در میان دیگر اقوام با نجواهای دل انگیز خواننده افسانه قسمت خانی و هادی حمیدی جایگاه خودرا باز یافته است؛من یقین دارم که در میان این کوه نشینان غیور زنان و مردانی پیدا میشوند که مستعد رشد و بالندگی باشند؛تا دیر نشده دلسوزین منطقه باید لله چوپانی تالشی را به عنوان پاسپورت این قوم در کتاب گینست یونسکو به ثبت رسانده تا آوای این ساز پرسوز ساز به گوش مردمان جهان برسانند؛کوتاه سخن اینکه به باور من از منطقه گردشگری ارده میتوان یک تالش کوچک ساخت و آنرا در سیمای تالش بزرگ به چهار گوشه دنیا معرفی کرد؛ختم کلامم را با دو بیتی که در وصف ارده سروده ام تقدیم شما نازنینان نموده و تا خوش بئش دیگر خداحافظی میکنم؛به درود در و کوه وچمن بنیان ارده همو رحمت همو باران ارده یقین دارم که تاریخ کهن را نهفته است در دل و دامان ارده 11/2/1402 ائلچی بی بندر انزلی
این وبلاگ دل نوشته های من است برای ....هدیه ای که من از طرف نوایی بزرگ گرفتم تمامی مطالب این وبلاگ سروده و نوشته شده به وسیله مدیروبلاگ بوده مگر اینکه نام نویسنده و یا شاعر ذکر شده باشد .