تورکو دیلینده ووروشماقلار

توک دیلینده ووروشمالار

1-دؤیوشمک؛Doyuşmak؛یاریشماق؛ایکی اوکوز و یاخود قوچون بیر بیرلرینین بوینوزلاشماقلاری؛مسابقه دادن؛شاخ به شاخ شدن و جنگیدن؛فرایند عمل مسابقه دادن و شاخ به شاخ جنگیدن

2-داوالاشماق؛؛Dovalaşmaq؛آغاج و یاخود مئتال پارچالارینان دویوشمک؛با چوب دستی و غیره نزاع کردن

3-ساواشماق؛Savaşmaq؛ساولاشماق؛Savlasmaq؛سایا دئمک؛دئییشمک؛؛سوزلشمک؛سوگوش دئمک؛؛ایکی کیمسه نین بیربیرلرینن آغیز کپی ائله ییب یامان یؤوز دئمکلری؛جرو بحث لفظی کردن؛رجز خوانی کردن؛مشاعره نمودن؛فحش دادن؛ناسزا گویان جلوی حریف ظاهر شدن؛حکایت گویی کردن؛داستانسرایی نمودن؛با تهدید و ناسزا گو.یان حریف را از صحنه دور کردن؛ساو؛سایا؛در ترکی باستان به معنی مقابله کلامی با حریف کردن بوده است؛امروزه ساو و سایا به معنی حکایت قید میکنند؛در نبردهای پهلوانی قبل رودر رو شدن حریفان نسبت بهم رجز خوانی کرده قابلییت جنگی خودرا به چشم حریفان میکشیدند و اگر موفقیتی هم داشته اند آنرا به حریف مقابل گوشزده رجز گویان به حریف خود می توپیدند

4-دالاشماق؛Dalaşmaq؛داوالاشماق؛Davalaşmaq؛هده لشمک؛ایکی کیمسه بیربیرلرینی قیجیقلاندیرماق؛؛ایکی کیمسه و یاخود قووه لرین بیربیرلرینین قارشسیندا دیره نیب رجز اوخوماقلاری؛محکمه الینن ایشی قاباغا آپارماقلاری؛ووروشمادان حریفین قاباغیندا قالیب بیله سینه قارشی چیخماقلاری؛تحریک کردن؛انگار به یکی سخن تحریک آمیز بگویند؛نسبت به حریف رجز خوانی کردن؛تهدید لفظی نمودن؛در محاکم دعوی خودرا پیش بردن؛منازعه دیپلوماتیک کردن؛جنگ سرد نمودن

5-ووروشماق؛VuruŞmaq؛اوروشماق؛Oruşmaq؛یاخالاشیب ووروشماق؛یوموروغونان ووروشماق؛آغاج و مئتال پارچاسینان ووروشماق؛گلاویز شده زدو خورد کردن؛در اصل اؤروشماق درست باشد

6-تاپداماق؛Tapdamaq؛ایاغینان وورماق؛یئره ییخیب ایاغینان وورماق؛با ته پا زدن؛انگار یک نفر را بر زمین انداخته با ته پا بزنند

7-شاپاتداماق؛Şapatdadiشیلله وورماق؛در آن با سیلی زدن؛پی در پی سیلی زدن

8-قمچی لمک؛QamÇilamak؛با تازیان زدن؛شلاق زدن؛با شلاق زدن؛عموماَ اسب را با تازیانه میزنند؛در سابق کنهکاران هم با شلاق میزدند

9-چیرپماق؛ Çirpmaq؛گؤزله نیلمه دن شاپالاق وورماق؛گؤزلنیلمه دن آغاج و یاخود مئتال پارچاسینان وورماق؛نامنتظره با سیلی - چوب و با غیره زدن

10-قمله مکQamlamak؛اولومونه قدر ووردو؛تا حد مرگ زد

11-بؤغمالادی؛Bogmaladi؛بوغازین نان یاپیشیب بوغماق ایسته دی؛تا حد خفه کردن گلویش را فشرد؛انگار دوتا سگ همدیگررا از ناحیه گلو گرفته خفه کنان بجگند

-دیدیشمک؛Didişmak؛چنگه لشمک؛ایکی و یا نئچه نفرین بیربیرلرینن چنگه لشمکلری؛چنگ زنان دعوا کردن؛انگار دو.نفر با ناخنهای تیز به جان هم افتاده دعوا بکنند

13-قارپیشماق؛Qarpişmaq؛قاپیشماق؛Qapişmaq؛سانکی ایکی آت و ائششک آغیز آتاراق بیربیرلرینن ووروشالار؛انگار دوتا اسب و یا الاغ با دهن همدیگر را گاز بگیرند

آزاربایجان اراضی لرینده اسن یئللرین آدلاری

آزاربایجان اراضی لرینده اسن یئللر

یئل؛Yel؛نُرمال اسن یئل؛بادی است بصورنت ُرمال شروع به وزیدن کند

آغ یئل؛Ag yel؛یاز موسومونده غربدن اسن یئلدیر کی باغ باغچا واکینه جه گین بارلی وبهره لی اولماسینا خئیریئتیریر؛باد بهاری است که باغات و مزارع را پر بار کند

قارا یئل؛Qara yel؛شَرئه؛جنوب و شرقدن اسن آجی و زهرلی یئلدیرانسان و حیوان آرگانیزمینه زیان یئتیرر؛باد گرم و سمّی است از جنوب شرقی وزیده به دستگاهتنفسی حیوان و انسان زیان رساند

قانلی یئل؛Qnli yel؛قاننی یئل؛Qanni yel؛پاییز و قیش موسومونده اسن شدتلی یئلدیر کی ایکی گونه قدرشدتله اسن یئلدیر؛بونو یئل اسمه عموماَ قیشین بویوک چیلله عرفه سینده باش وئرر بو یئل کئچمیش ده داغلیق اراضی سینده چکیلن یوللاردا دهشت یاراداراق کاروان باشجیلارینین اولوموینن نتیجه له نردی؛بادی سرد و طوفانی است که در اوایل فصل زمستان شروع به وزیدن میکند؛در سابق مسافرینی که راههای کوهستانی رفت آمد می کردن باعث مرگشان میشد

چن یئلی؛Çanyeli؛مئه یئلی؛سویوق یئلدیر کی یایی موسومونده اسسه اکینه جه گین ییغیماغینا ال وئریشلی شرایط یارادار؛گیلان بولگه سینده اونا خزری دئییرلر؛باد سردی است که اگر در تابستان به وزد به جمع آوری مزارع کمک کند؛این نوع وزش بادرا در گیلانیان خزری گویند

سازاق یئلی؛Sazaq yeli؛سویوق یئلدیر کی خزردن(شرق)اسر؛قیش موسومونده اسسه قارین یاغماسینا گتیریب چیخاردار؛باد خزری و سرد ملایم است که اگر زمستان به وزد منجر به هوای برفی شود

دان یئلی؛Dan yeli؛گونون چیخان واقتی اسن یئلدیر؛خزر دنیزینین قیراقلاریندا یاشایان وطنداشلاریمیز بیلرلر کی بو نوع یئل گئجه گون اوز جزر مد دئدیگیمیز دَیشسیکلیک دن عمله گلر؛باد سحری

سللم؛Sallam؛روح اوخشایان بیر یئلدیر؛یای گئجه لرینده اسن یئلدیر کی هاوانی سری ائله ییر؛باد روح نوازی است که شبهای تابستان هوارا خنگ کند چیلغین؛Çilgin؛چولغون؛Çülgün؛قارلی کولکلی هاوا شرایطی؛قار و یاغیش گتیرن یئل؛باد تندی است که اگر پاییز وزمستان به وزد منجر به بارش برف شود؛هر دولفظ یک معنی دارد

آلا چارپو؛Aala çarpo؛قار بوران گتیرن یئلدیر کی هاوانین گونشلی اولماغینا باخمایاراق شدتینن اسر؛بادی سردی است که در روز روشن وزیده با برف سرما همراه باشد

کولک؛Külak؛قار قاریشیق اسن یئل؛قار یاغایاغا اسن یئلدیر کی هاوانی حددینن آرتیق سویوق ائله ییر؛کولاک؛بادی است که توام با برف باشد

 

بوران؛Buran؛قاسیرقالی یئل؛آلا چارپوینان چیلغینین آراسیندا اسن یئلدیر کی یئرین قار و داش قومون گویه قوزایار؛بادشدیدی است که موقع وزیدن برف وسنگلاخ را به هوا پرتاب میکند؛این نوع باد عموماَ در دریا منجر به کولاک شدید شده مانع حرکت کشتی و غیره میشود

گیجل؛Gical؛ایستی یئلدیرکی جنوب غربیدن اسیب باغ باغات و اکینه جه گه زیان یئتیرر؛گیجل یئلی آزاربایجان اراضی لرینده یای موسومونده اسن شَرئه یئلی نن بیر آزجا توخداق اولار؛باد گرمی است که عموماَ از جنوب غربی وزیده به مزارع و باغات زیان رساند؛این نوع وزش باد از شَرئه اندکی کُندتر باشد

شَرئه؛Şarmh؛ایستی یئلدیر کی یای موسومونده اسسه باغ باغات و اکینه جه گی الدن چیخاردار؛باد گرمی است که از جنوب وزیده در تابستان باغات و مزارع را از بین میبرد؛این نوع باد را در زبان دری باد کویری گویند

وعده یئلی؛Vada yeli؛بایرام یئلی؛Bayram yeli؛آزاربایجان اراضی لرینده هرایل بایراما قاباق اسن یئلدیر کی قیش موسومونون یازا دوغرو گئتمه سینه ال وئریشلی شرایط یارادار ؛بو یئل اسرکن خالق آراسیندا یئر نفس گلیر دئییه بیربیرلرینن سوزلشرلر؛آزاربایجان پاییزاسی دئییه کورد اوغلو داغ یولونا چیخیب کولگه دوشمه سی آدی گئدن اسن یئلی خاطیرلاییر؛در اراضی آذربایجان بادی است که عموما در اسفندماه رو به وزیدن کرده با وزیدنش موسم سرمای زمستان به معتدل بهاری تغییر میدهد؛هر دو لفظ یک معنی دارد  

آل(گونش)

پارلاق تاریخیمیز

آل (گونش)

بللی اولان کیمین آل سوزو لاپ بئله تاریخین دیب بوجاغیندا یارانمیش بیر سوزجوکلردندیر؛بو گونکو الیمیزه گلیب چاتان واریانتلار گوزتریرلر کی تورک طایفالارینین بیر بویو باشلارینین اوستونده کی گونشه آل دئمیشدیرلر؛زامان گئدیشاتیندا گونش وارلیغی اویماقلارین اینانج یئرینه دونرکن جانیلار و بیتگی لرین یارانماغینا ال وئریشلی شرایط یارادان قووه کیمین قبول ائله میشدیرلر؛بیزیم بوگونکو تورکو دء دانیشیغیمیزدا آلقاماق سوزجوگو واردیر کی دوعا سانا ائله مک آنلامیندا ایشله نیر؛بو سوزدن بللی اولور ایلکن گونشه تاپینان اویماقلار گونشه دوغرو دوروب اللرینی گویه آچاراق نه ایسه طلب ائله ییرمیشلر؛دئمک اولار کی زامان گئدیشاتیندا گونشه تاپینماق سونرا کی گلن طایفالاری گوی تانریسینا و اوزللیک له تک تانریلیق اینانجینا گتیریب چیخارتمیشدیر؛بیزیم بوگونکو تورکو دیلیمیزده آل سوزینن ایلگیلی اولان سوزجوکلر باخاندا ائله گوز قاماشدیریجی اولورلارکی آدام اونلاری گوز اونونه گتیرنده کئچمیش قاپالی و غرورلو تاریخی نین سیررلرینه ال تاپمالی اولور؛آدی گئدن سوزدن میثال گتیرمک ایسته سک اوزللیک له آل آروادی سوزونو وورقولویا بیلیرک؛بیلدیگینیز کیمین تورکون مدنییتینده آل گونش دئمک دیر کی بوتون جانیلارین یارانماغینا شرایط یارادیب گونده لیک تمنّاسیز اولاراق اوز شوعالارینا باشیمیزا سالیر؛

آلای

بیز بوگونکو آلای سوزونون آنلامینا گلنده اونو سیرا دوزولموش اینسانلار و سایره کیمین قبول ائله ییریک؛آلای سوزو بو مقاله ده گتیردیگیم گونشله باغلی سوزجوکلردن بیریسی اولاراق یارانیش تاریخی حاققیندا ایضاح وئرمک ایسته ییرم؛یوخاریدا وورقولادیغیم کیمین گونشه اینانان طایفالار اونون حیات وئریجی رولونو دوشونرک بیر سوتکا(شبانه روز)عرضینده باتیب چیخماغینی موعجوزه کیمین قبول ائله ییردیرلر؛یعنی بیر سوتکانی ایکی یئره بوله رک گئجه قارانیلیغینی شر قووه لر طرفینن اداره اولدوغونو باشا دوشه رک او قووه لری گونشین دوشمانی کیمین قبول ائله ییردیرلر؛او سببدن هر گون دان سوکولمه میشدن اؤنجه طایفا باشجیلاری بیرلیکده آتا شامانا موراجعیت ائله ییب ال اله وئررک رقص ائتمه گینن بیر دونه گونشین ساغ سالامات دوغولماسینی طلب ائله ییردیرلر؛بیز بوگونکو شمالی آزاربایجان اراضیلری دئییه قوبو.ستان قایا ایرسملرینه باخاندا کیشی و یاخود قادینلارین ال اله وئریب یاللی(یانلی)گئتمکلرینی گورورک عیانی ثبوت کیمین گوزتره بیله ریک؛آدی گئدن قایالیق ایرسملری یوخاریداکی وورقولادیغیم گونشله باغلی کولتورل مراسیمینین تظاهورو کیمین قبول ائله مک اولار؛اولسون کو سونرالار آدی گئدن بولگه یه باسقین ائله یین خاچ پرستلر یئرلی خالقین مدنیتینی اوزلرینی کی لشدیرمه گه جان آتمیشدیرلار؛بیلدیگینیز کیمین الیمیزه گلیب چاتان آلای(یاللی) رقصینین 15 نوعو هله ده وار تورک خالقلاری آراسیندا اجرا اولونوب اوز اینکیشافینا داوام ائله مکده دیر

آل آروادی

آل آروادی اوسطوره سینه نظر سالاندا گورورک کو گونشه تاپینان اویماقلار گاهدان گوی اوزونده گونشین توتولماغینی گوررک دهشته گلیرلر؛بونودا دئمه لییم کی تاریخاَ گونشی مقّدس بیلیب اونا سجده لر ائله یین اویماقلار او وارلیغی بیر آهیل ساچ ساققالی اوزون بیر کیشی نین سیماسیندا گوروب اینانیردیرلار؛ائله جه ده گونشین توتولماغینان دهشته گلن اویماقلار بئله دوشونوردورلرکی گونون توتولماغی آتا گونشینن اونون بد قیلیق حیات یولداشی آراسیندا قال ماغال یاراناراق باش وئریر؛او سببدندیر کی پیس عمللی قادینی دومما گوز – قارینی یئکه –دیرناقلاری شنه و دوشلری چیننده قورخونج کیمسه کیمین گوزترمه گه چالیشیرلار؛بئله دوشونورلرکی کیشی نین قادینی گونون قاباغینا توتاراق قارانلیق یاراتماغینان ایسته ییرکی اوز ارینه قالیب گلسین؛اولسون کو زامان گئدیشاتیندا بو عنعنه یاشایارکن هنده ورده یاشایان خالقلارین باخیشیندا بیزیم آتا گونشین یئرینی ایزد بانو (الهه)آدلاندیراراق قادین الاهه سینن عوض ائله ییرلر؛تورکون مدنیتینده اگر آل(گونش) حیات وئریجی دیرسه عکسینه آل آروادی حیات داوامینین علیهینه دورموش کیمسه کیمین هممشه چالیشیر کی گونشین اوزونو توتوب قارانلیق یاراتماغینان حیات داوامینی دایاندیرسین؛ او سببدندیر کی آل آروادی حیات داوامی اولاراق آنالاریمیزین دوغوموینان مخالیفت ائله ییب یئنی دوغان آنا و اونون کورپه سینه زیان یئتیرمه گه چالیشیر؛بیزیم تورک بویلارینان اولان تورکمنلرده (آل باستی)آدی آلتیندا بیر اویکو واردیر کی دئییر یئنی دوغموش قادینی آل باسیبدیر؛یعنی بوکو آل آروادی زاهینین(یئنی دوغان قادین) اوتاغا گیررک بیله سینه زیان یئتیریبدیر؛امما بورادا آل آروادینین دمیر پارچاسین نان قورخماسی داها بیر تاریخی فاکتی گوزوموزون اونونه گلیر؛یوخاریدا وورقولادیغیم کیمین تاریخ بویو بشر چالیشیبدیرکی قاباغینا گلن چتینلری آرادان قالدیرماغینان راحاتجاسینا اوز حیاتینا داوام ائله سین؛تاریخاَ آل آروادینا اینانیب اونون الینن اذییت چکن کیمسه لر اونونلا موباریزه آپاریب و یئتیردیگی زیانین قاباغینا آلماغیچین پیلانلار توکورلر؛دئمک اولار کی آل آروادی ناغیلی یارانیب داوام ائله مک تاریخی اویماقلار آراسی دمیرین تاپیلماغینان ایلگیلی اولور؛چونکو ناغیلیندا آچیق آیدین دئییلیر کی آل آروادی دمیردن قورخور؛بونو بئله ایضاح وئرمک اولار کی آدی گئدن اویماقلارین اینانجیندا گونش اَن قوتسال بیر وارلیق اولاراق هئچ اولماسا بیزیم یاشادیغیمیز کوره ده یارادیجی رولو اویناییر؛اونون شوعالاری آلتیندادیرکی اوکیان و دنیز سولاری بوخارلاناراق داغلارا و اوزللیکله گویون قاتلارینا قالخیب بولودا چئویرمه گینن هاوانی یاغدیرا بیلیر؛ گونش اینانجلی اویماقلار اونون حیات وئریجی اوزونو موثبت معنادا قبول ائله ییرکن یاندیریجی رولون نان داها اذییت چکمه لی اولوردورلار؛اوردادیر کی گونشین یاندیریجی رولونو یئر اوزونده بیر بد قیلیق و قیلماش(هرزه)قادینا اوخشادیب بو قادینین داغیدیجی رولونا بنزتمه لی اولموشدورلار؛او خالقین باخیشیندا تکجه وارلیق کی ائله یه بیلیر آل آروادینی یئنی دوغان و دوغولان اوشاقدا اوزاقلاشدیرسین تکجه دمیر پارچاسیدیر؛چونکو او مفکوره یه سویکه نن اویماقلار ایلکن آل آروادینین اوزونون یاندیریجی و داغیدیجی اوت قبول کیمین ائله میشدیرلر؛بوگونده بیزیم-آل ائله مک؛اویدورماق آنلامیندا سوزجوگوموز واردیر کی آل آروادی سوزجوگونون منفی تاثیری آلتیندا یارانیمیشدیرلار؛

آلاچیق

سوز داوامی اولاراق بو تیپلی سوزجوکلردن اورنک گتیرمک ایسته سک اوزللیک له آلاچیق سوزونوده وورقولویا بیله ریک؛باش یازیدا ایضاح وئردیگیم کیمین تاریخاَ آتابابلاریمیز گونش وارلیغینا آل دئییه بو سوزجوگو یاراتمیشسالاردا (فرهنگ ازبکی و ترکی) یازارلار محمد حلیم یارقین و شفیقه یارقین سوزلوک کتابینین یازدیغینا گوره چوق و چوقی اوجالیق یوکسکلیک و داغین باشین دئمک اولور؛بیز آدی گئدن سوزلوکده کی یازی یا اساسلاناراق چوق و چوقی سوزجوگونو داغ یوکسکلیگی گوتورسک اوندادیر کی بیزیم دئدیگلریمیز دوز چیخمالی اولور؛چونکو آل گونش آنلامیندا چوق- چوقی و چیق یوکسلیک آنلامیندا بوگونلری قازاقستان و قیرقیزستان اولکه لرینین عالی نیشانی اولاراق بایراقلاریندا اوز یئرینی تاپیب و بیر دونه تاریخیمیزی دوغورولتموشدور؛کیشی آدی آنلامی آلتیندا جیغاتای سوزونه باخاندا اونودا چوق و چوقی آتا گونشه تاپینیب و اونو آلقیش ائله یین شامان کیمین قبول ائله یه بیله ریک؛بیز بونو بیلیریک کی تاریخین دیب بوجاغیندا آلاچیق قورماق ایلکن تورک اویماقلارینین اینانجلاری اوسته قورولاراق اونون گویه قوزانان هر بیرآغاجی گونش شوعالارینی تمثیل ائله ییردی؛اگر سهو ائله مه سم بیزیم بوگونکو آلتمیش سوزو تورکوده او اولچو بیچی اوزه رینده یارانمیشدیر؛

آلب(داغ)

آلب- آلپ و آلبان سوزجوکلرینین ایضاحی گونش و داغ ایلا باغلی اولمالیدیر؛داها آرتیق تفروهاتینان دئسک داغلیق اراضی سینده یاشایان گونشه تاپینان طایفالار توپلومو دئمک اولور؛بیلدیگینیز کیمین آلبان اویماقلاری تاریخاَ یئر کوره سی نین قیزیل قورشاغی دئییه بوگونکو چاینا(چین)اولکه سین نن توتموش آووروپانین گوبه گی ساییلان روما سرحددلرینه قدر یایلمیشدیرلار؛آلبان اویماقلارینین ایلک مسکنی اوزاق شرق اولوردورسا گئت گئده قربه دوغرو حرکت ائله ییرک گونشله باغلی اینانجیلارینی دا یاییماغا باشلامیشدیرلار؛بیز بوگونلری بولگه میزده آراز چایی نین اوتای بوتایی دئییه آزاربایجان اراضی سینه نظر سالاندا آلبان اویماقلاری و اوزللیک له اونلارین گونشله باغلی اینانج قالیقلارینی گوره بیلیریک؛بوگونلری قارا خالق آراسیندا گؤور قبیری کیمین تانینان مزارلیق لارین قورولوش طرزینه باخاندا بوتویلکده آدی گئدن مزارلارین گونشه دوغرو اولدوقلارینی گوره بیلیریک؛آدی گئدن مزارلیق لار دمیر قاپی دربند اراضیسیندن توتموش ساوه - همدان و ایلام داغلیق اراضی سینه قدر دولانیب ایزلرینی تاپا بیله ریک؛بیزیم بوگونکو آزاربایجان مدنییتینده داغ قوتسالیغی آلبان اویماقلارینین ایرثی سایلیرسا گئت گئده اوزوموزده اونو گئنیشلندیرمک چالیشمیشیق؛داغ قوتسالیغی ایلکن دوغو تورکوستاندا یارانیب آزاربایجان اراضی سبنه گلدیکده بورادا داها زنگینله شرک سونرادان بو اراضی لردن شاخه له نیب بوگونکو زاگرس داغلیق اراضی سینه قدر گئدن ایلامی لرین الینن عرب منشالی اویماقلارا دا اوتورولموشدور؛بیزیم دیلیمیزده ائل صادالانان سوزجوک سونرالار آل سوزو عرب منشالی اویماقلارین دیلینه (آل)اوروق و سوی کوک کیمین دوشموشدور؛ایلامی لردن عرب اویماقلارینا اوتورولن داغ قوتساللیغی سونرالار ظهور ائله میش حاق ائلچی لرینین(پیغبر)الینن اوزونو بروزا وئرمیشدیر؛چونکو چوخ سایدا حاق ائلچی لری اوزللیک ایسلام اینانجی گتیرن حضرت محمد حضرتلری واقدیکان حرا داغینا مراجعیتلر ائلمک عرفه سینده یارادانینان ایلگی قوروب قرآن کریمی وحی اولاراق گتیره بیلمیشدیر؛

آلتای

بیز یوز ایللر قاتیندا آلتای داغلارینان دانیشارکن اونون آنلامینی(کوه های زرین)کیمین قبول ائله میشیک حالبوکو آل سوزونو گونش وتاغ سوزجوگونو داغ کیمین قلمه آلمالییق؛بیز بوگونلری عرب منشالی اویماقلارین دیلینده تاغ سوزو کو بینالاردا و کورپولرده ایشه گلن بیر نوع معمارلیق اسلوبو کیمین قبول ائله ییریک؛ اونو اصلینده بیزیم داغ سوزوموزونن بیرکوکده قایناقدا اولدوغونو دوشونمه لییک؛اولسون کو عربلرین بوگونکو ایشلتدیکلری طاق سوزوجوگو بیزیم یوکسکلیک آنلامیندا ایشلدیگیمیز داغ سوزجوگوینن فرقیلیدیر امما بونلارین کوکونه واراندا بیر آنلام داشیمالارینی باشا دوشمه لییک؛آلتای سوزونون ایضاحی آلا داغ-آل داغ-یوکسکلیک و گونشین چیخان یئری دئییه قلمه آلمالییق؛آلتای داغلاری اسکی تاریخدان تورک اویماقلارینین یاشادیقلاری اراضی اولدوغونا دئمک اولارکی او یوکسک لیکلرین هنده ورینده یاشایان خالقلار گونش وارلیغینی اونون سیماسیندا گوروب اینانج یئرلرینه چئویرمیشدیرلر؛

ایلام

بیز آرتیق تاریخی قایناقلاردا ایلام سوزونون ایضاحینا نظر سالاندا داغلیق اراضی سینده یاشایان دویوشچو توپلومو (طایفا)کیمین قید اولوندوغونو گوروروک؛بئله لیک ادعا ائله مک اولار کی ایلام سوزجوگو آلب وآلبان سوزونون آییری تلفظ نوعو اولا بیلیر؛چونکو آراشدیرجیلار ایلامی لرین تاریخاَ هجا دیلینده دانیشماقلارینی دوشونوب بو حاقدا یوزلرجه کتاب و مقاله لر یازمیشدیرلار؛بوگونده بیزیم آزاربایجان بولگه لرینده چوخلو سایدا آلوار آدلی کتدلر اولاراق ایلام آدی آلتیندا تاندیقیمیز طایفانین دوزگون آدلارینی گؤز اونونه گتیریرلر؛ذبیح اله منصوری کؤچورن (منم تیمور جهانگشا)کتابیندا بیر اشاره واردیر کی امیر تیمور ایکینجی دونه ایلام شهرلرینین بیرینه یوروش ائله ینده شهر جاماهاتی قاچماغا معروض قالیرلار؛امیر تیمور ایاق ایره لی قویوب اونلارین اینانجلارین نان خبر آلاندا دهشته گلمیش جاماهات بیرلیکده باشلار اوستونده کی گونشی گوزته ررک اونا ایناندیقلارینی وورقولاییرلار؛بو حکایه دن بللی اولور کو ایسلام دینی نین بو بولگه لرده او دوره لره قدر یاییلماغینا باخمایاراق هله ده ایلامی لار آتا بابالارینان ارث آپارمیش گونش اینانجلارینی قورویوب ساخلامیشدیرلار؛

قیزیل دریلر

بو قونودا آمئرکان قیزیل دریلرینن سوز آچارکن کیم اولدوقلارینان سوز آچماق ایسته ییرم؛دونیالیق سالنامه یازارلاری اعتراف ائله ییرلر کی آمئرکان قیزیل دریلری 25الی 30مین ایل بون نان اؤنجه برینگ بوز کئچید یولونو آرخادا قویاراق شمالی آمئرکان قیطه سینه گئتمه لی اولموشدورلار؛بیز آدی گئدن اویماقلارین گونشله باغلی اینانجیلارینی آراشدیراند گؤروروک کو باشلارینا قارتال قانات یئلکلرینن تاخاراق اوزلرینی ده قیزیل بویالارینان بزه لمه لی اولوردورلار؛بو کولتورل عنعنه دئمک اولارکی قیزیل دریلر آراسیندا اینانج ماهییتی داشییردی؛چونکو قارتال یئلکلرینی باشلارینا تاخیب اوزلرینی قیزیل بویالارینان بزه یین طایفا باشجیلاری ایلکن اوزلرینی گونش اوخشاداراق اویماق آراسی گونشه اولان حومتلرینی اورتایا قویمالی اولوردورلار؛بیز اگر سونونجو ایللر یازیلمیش(فرهنگ تاریخی و تطبیقی زبانهای اورال آلتاییک)کتابی کی واقدیکان روشن خیاوی یازمیشدیر؛موراجعیت ائله سک آدی گئدن کتابین یازی قاتلاریندا گلن سیرالارینی اساس گوتورسک آمئرکان قیزیل دریلرینن واقدیکان اوراسیادا یاشاییب و ایلتصاقی دیللی(تورک)خالقلارینان اوخشارلیقیلارینی گوره بیلیریک؛آدی گئدن کتابدا موحترم یازاریمیز قیزیل دریلر دیلینده اولان سوزجوکلری بیزیم بوگونکو دانیشدیغیمیز تورک دانیشیق طرزایله توتوشدوراندا چوخلو عاغلا باتان فاکتلار اورتایا قویموشدور؛یوزلرجه بئله یازیلارا اساسلاناراق ادعا ائله یه بیله ریک کی بوتون مدنییتلرین اون آلاییندا(صف)گئدن تورک خالقی واقدیکان دونیایا سپه له نیب ودونیالیق سوویه سینده اویغارلیق(تمدن) دیرچه لیشینه یاردیم ائله میشدیرلر؛بیر نظرییه گوره قیزیل دریلرین قوردوقلاری آلاچیق اونلارین گونشله باغلی اینانجلارینی عکس ائتدیریر؛چونکو قالدیریلان آلاچیغی قیرمیزی بویلارینان بزه ییرکن اورادا یاشایان شامانین سیماسیندا آتا گونشی تمثیل ائله ییر دئییه دوره سینه ییغیشدیرلار؛

سؤن سوز

تاریخاَ بیزیم آل سوزجوگوینن باغلی خئیلی سایدا تئرمینلریمیز اولاراق تاسوفله گئت گئده خالقیمیزین یادداشیننان سیلینمیشدیر؛هر بیر دوغما سوزجوگوموز کو سوز خزینه میزدن سیلینمه گه دوغرو گئدیر دئمک اولار کی کئچمیش تاریخی میزین بیر پارچاسی نی ایتیرمه لی اولوروق؛ بو آرادا تاریخاَ گونش اینانجینان باغلی ارکک آدلاریمیزدان اولان آلپ-آلپا-آلتای-آلتون-آلمان-آلبان-البرز-آلیش-آلیشان-و قادین آدلاریمیزدان اولان آلای-آلاز-آلان-آلپای-آلما-آلداق(دلفریب)کیمین سوزجوکلریمیز اولموشدورسا تاسوفله دئمه لییم کی بوگونکو تورک عایله باشجیسی یئنی دوغولموش جوجوغونون اوستونه صادالانان آدلاری قویماقدان واز کئچمک ایسته ییر؛اومود ائدیرم یئنی توره لریمیز یوخاریدا صادلادیغیم دولغون آدلاری بیر دونه جوجوقلارینین اوستونه قویماغینان ایتیب باتمیش مدنییتمیزین بیر بویوک حیصه سینی اوزوموزه قایتاراجاقلا؛هله لیک من نن بو قدر؛

ائلچی بی

  انزلی لیمانی

9 /6/1400

قایناق

&کتاب:فرهنگ ازبکی به فارسی:یازارلار:محمد حلیم یارین و شفیقه یارقین

&کتاب:فرهنگ تاریخی تطبیقی زبانهای اورال آلتاییک:یازار روشن خیاوی

&کتاب تاریخ ایلامیان یازار: دوکتور حجت اله ذاکری

&کتاب:منم تیمور جهانگشا:یازار:امیرتیمور:کوچورن ذبیح اله منصوری

&تورک دیلی تورک ادبیاتی یازار عباس ائلچین

http://m.elchin.arzublog.com/

پارلاق تاریخیمیز(آل)گونش

آل (گونش) بللی اولان کیمین آل سوزو لاپ بئله تاریخین دیب بوجاغیندا یارانمیش بیر سوزجوکلردندیر؛بو گونکو الیمیزه گلیب چاتان واریانتلار گوزتریرلر کی تورک طایفالارینین بیر بویو باشلارینین اوستونده کی گونشه آل دئمیشدیرلر؛زامان گئدیشاتیندا گونش وارلیغی اویماقلارین اینانج یئرینه دونرکن جانیلار و بیتگی لرین یارانماغینا ال وئریشلی شرایط یارادان قووه کیمین قبول ائله میشدیرلر؛بیزیم بوگونکو تورکو دء دانیشیغیمیزدا آلقاماق سوزجوگو واردیر کی دوعا سانا ائله مک آنلامیندا ایشله نیر؛بو سوزدن بللی اولور ایلکن گونشه تاپینان اویماقلار گونشه دوغرو دوروب اللرینی گویه آچاراق نه ایسه طلب ائله ییرمیشلر؛دئمک اولار کی زامان گئدیشاتیندا گونشه تاپینماق سونرا کی گلن طایفالاری گوی تانریسینا و اوزللیک له تک تانریلیق اینانجینا گتیریب چیخارتمیشدیر؛بیزیم بوگونکو تورکو دیلیمیزده آل سوزینن ایلگیلی اولان سوزجوکلر باخاندا ائله گوز قاماشدیریجی اولورلارکی آدام اونلاری گوز اونونه گتیرنده کئچمیش قاپالی و غرورلو تاریخی نین سیررلرینه ال تاپمالی اولور؛آدی گئدن سوزدن میثال گتیرمک ایسته سک اوزللیک له آل آروادی سوزونو وورقولویا بیلیرک؛بیلدیگینیز کیمین تورکون مدنییتینده آل گونش دئمک دیر کی بوتون جانیلارین یارانماغینا شرایط یارادیب گونده لیک تمنّاسیز اولاراق اوز شوعالارینا باشیمیزا سالیر؛ آلای بیز بوگونکو آلای سوزونون آنلامینا گلنده اونو سیرا دوزولموش اینسانلار و سایره کیمین قبول ائله ییریک؛آلای سوزو بو مقاله ده گتیردیگیم گونشله باغلی سوزجوکلردن بیریسی اولاراق یارانیش تاریخی حاققیندا ایضاح وئرمک ایسته ییرم؛یوخاریدا وورقولادیغیم کیمین گونشه اینانان طایفالار اونون حیات وئریجی رولونو دوشونرک بیر سوتکا(شبانه روز)عرضینده باتیب چیخماغینی موعجوزه کیمین قبول ائله ییردیرلر؛یعنی بیر سوتکانی ایکی یئره بوله رک گئجه قارانیلیغینی شر قووه لر طرفینن اداره اولدوغونو باشا دوشه رک او قووه لری گونشین دوشمانی کیمین قبول ائله ییردیرلر؛او سببدن هر گون دان سوکولمه میشدن اؤنجه طایفا باشجیلاری بیرلیکده آتا شامانا موراجعیت ائله ییب ال اله وئررک رقص ائتمه گینن بیر دونه گونشین ساغ سالامات دوغولماسینی طلب ائله ییردیرلر؛بیز بوگونکو شمالی آزاربایجان اراضیلری دئییه قوبو.ستان قایا ایرسملرینه باخاندا کیشی و یاخود قادینلارین ال اله وئریب یاللی(یانلی)گئتمکلرینی گورورک عیانی ثبوت کیمین گوزتره بیله ریک؛آدی گئدن قایالیق ایرسملری یوخاریداکی وورقولادیغیم گونشله باغلی کولتورل مراسیمینین تظاهورو کیمین قبول ائله مک اولار؛اولسون کو سونرالار آدی گئدن بولگه یه باسقین ائله یین خاچ پرستلر یئرلی خالقین مدنیتینی اوزلرینی کی لشدیرمه گه جان آتمیشدیرلار؛بیلدیگینیز کیمین الیمیزه گلیب چاتان آلای(یاللی) رقصینین 15 نوعو هله ده وار تورک خالقلاری آراسیندا اجرا اولونوب اوز اینکیشافینا داوام ائله مکده دیر آل آروادی آل آروادی اوسطوره سینه نظر سالاندا گورورک کو گونشه تاپینان اویماقلار گاهدان گوی اوزونده گونشین توتولماغینی گوررک دهشته گلیرلر؛بونودا دئمه لییم کی تاریخاَ گونشی مقّدس بیلیب اونا سجده لر ائله یین اویماقلار او وارلیغی بیر آهیل ساچ ساققالی اوزون بیر کیشی نین سیماسیندا گوروب اینانیردیرلار؛ائله جه ده گونشین توتولماغینان دهشته گلن اویماقلار بئله دوشونوردورلرکی گونون توتولماغی آتا گونشینن اونون بد قیلیق حیات یولداشی آراسیندا قال ماغال یاراناراق باش وئریر؛او سببدندیر کی پیس عمللی قادینی دومما گوز – قارینی یئکه –دیرناقلاری شنه و دوشلری چیننده قورخونج کیمسه کیمین گوزترمه گه چالیشیرلار؛بئله دوشونورلرکی کیشی نین قادینی گونون قاباغینا توتاراق قارانلیق یاراتماغینان ایسته ییرکی اوز ارینه قالیب گلسین؛اولسون کو زامان گئدیشاتیندا بو عنعنه یاشایارکن هنده ورده یاشایان خالقلارین باخیشیندا بیزیم آتا گونشین یئرینی ایزد بانو (الهه)آدلاندیراراق قادین الاهه سینن عوض ائله ییرلر؛تورکون مدنیتینده اگر آل(گونش) حیات وئریجی دیرسه عکسینه آل آروادی حیات داوامینین علیهینه دورموش کیمسه کیمین هممشه چالیشیر کی گونشین اوزونو توتوب قارانلیق یاراتماغینان حیات داوامینی دایاندیرسین؛ او سببدندیر کی آل آروادی حیات داوامی اولاراق آنالاریمیزین دوغوموینان مخالیفت ائله ییب یئنی دوغان آنا و اونون کورپه سینه زیان یئتیرمه گه چالیشیر؛بیزیم تورک بویلارینان اولان تورکمنلرده (آل باستی)آدی آلتیندا بیر اویکو واردیر کی دئییر یئنی دوغموش قادینی آل باسیبدیر؛یعنی بوکو آل آروادی زاهینین(یئنی دوغان قادین) اوتاغا گیررک بیله سینه زیان یئتیریبدیر؛امما بورادا آل آروادینین دمیر پارچاسین نان قورخماسی داها بیر تاریخی فاکتی گوزوموزون اونونه گلیر؛یوخاریدا وورقولادیغیم کیمین تاریخ بویو بشر چالیشیبدیرکی قاباغینا گلن چتینلری آرادان قالدیرماغینان راحاتجاسینا اوز حیاتینا داوام ائله سین؛تاریخاَ آل آروادینا اینانیب اونون الینن اذییت چکن کیمسه لر اونونلا موباریزه آپاریب و یئتیردیگی زیانین قاباغینا آلماغیچین پیلانلار توکورلر؛دئمک اولار کی آل آروادی ناغیلی یارانیب داوام ائله مک تاریخی اویماقلار آراسی دمیرین تاپیلماغینان ایلگیلی اولور؛چونکو ناغیلیندا آچیق آیدین دئییلیر کی آل آروادی دمیردن قورخور؛بونو بئله ایضاح وئرمک اولار کی آدی گئدن اویماقلارین اینانجیندا گونش اَن قوتسال بیر وارلیق اولاراق هئچ اولماسا بیزیم یاشادیغیمیز کوره ده یارادیجی رولو اویناییر؛اونون شوعالاری آلتیندادیرکی اوکیان و دنیز سولاری بوخارلاناراق داغلارا و اوزللیکله گویون قاتلارینا قالخیب بولودا چئویرمه گینن هاوانی یاغدیرا بیلیر؛ گونش اینانجلی اویماقلار اونون حیات وئریجی اوزونو موثبت معنادا قبول ائله ییرکن یاندیریجی رولون نان داها اذییت چکمه لی اولوردورلار؛اوردادیر کی گونشین یاندیریجی رولونو یئر اوزونده بیر بد قیلیق و قیلماش(هرزه)قادینا اوخشادیب بو قادینین داغیدیجی رولونا بنزتمه لی اولموشدورلار؛او خالقین باخیشیندا تکجه وارلیق کی ائله یه بیلیر آل آروادینی یئنی دوغان و دوغولان اوشاقدا اوزاقلاشدیرسین تکجه دمیر پارچاسیدیر؛چونکو او مفکوره یه سویکه نن اویماقلار ایلکن آل آروادینین اوزونون یاندیریجی و داغیدیجی اوت قبول کیمین ائله میشدیرلر؛بوگونده بیزیم-آل ائله مک؛اویدورماق آنلامیندا سوزجوگوموز واردیر کی آل آروادی سوزجوگونون منفی تاثیری آلتیندا یارانیمیشدیرلار؛ آلاچیق سوز داوامی اولاراق بو تیپلی سوزجوکلردن اورنک گتیرمک ایسته سک اوزللیک له آلاچیق سوزونوده وورقولویا بیله ریک؛باش یازیدا ایضاح وئردیگیم کیمین تاریخاَ آتابابلاریمیز گونش وارلیغینا آل دئییه بو سوزجوگو یاراتمیشسالاردا (فرهنگ ازبکی و ترکی) یازارلار محمد حلیم یارقین و شفیقه یارقین سوزلوک کتابینین یازدیغینا گوره چوق و چوقی اوجالیق یوکسکلیک و داغین باشین دئمک اولور؛بیز آدی گئدن سوزلوکده کی یازی یا اساسلاناراق چوق و چوقی سوزجوگونو داغ یوکسکلیگی گوتورسک اوندادیر کی بیزیم دئدیگلریمیز دوز چیخمالی اولور؛چونکو آل گونش آنلامیندا چوق- چوقی و چیق یوکسلیک آنلامیندا بوگونلری قازاقستان و قیرقیزستان اولکه لرینین عالی نیشانی اولاراق بایراقلاریندا اوز یئرینی تاپیب و بیر دونه تاریخیمیزی دوغورولتموشدور؛کیشی آدی آنلامی آلتیندا جیغاتای سوزونه باخاندا اونودا چوق و چوقی آتا گونشه تاپینیب و اونو آلقیش ائله یین شامان کیمین قبول ائله یه بیله ریک؛بیز بونو بیلیریک کی تاریخین دیب بوجاغیندا آلاچیق قورماق ایلکن تورک اویماقلارینین اینانجلاری اوسته قورولاراق اونون گویه قوزانان هر بیرآغاجی گونش شوعالارینی تمثیل ائله ییردی؛اگر سهو ائله مه سم بیزیم بوگونکو آلتمیش سوزو تورکوده او اولچو بیچی اوزه رینده یارانمیشدیر؛ آلب(داغ) آلب- آلپ و آلبان سوزجوکلرینین ایضاحی گونش و داغ ایلا باغلی اولمالیدیر؛داها آرتیق تفروهاتینان دئسک داغلیق اراضی سینده یاشایان گونشه تاپینان طایفالار توپلومو دئمک اولور؛بیلدیگینیز کیمین آلبان اویماقلاری تاریخاَ یئر کوره سی نین قیزیل قورشاغی دئییه بوگونکو چاینا(چین)اولکه سین نن توتموش آووروپانین گوبه گی ساییلان روما سرحددلرینه قدر یایلمیشدیرلار؛آلبان اویماقلارینین ایلک مسکنی اوزاق شرق اولوردورسا گئت گئده قربه دوغرو حرکت ائله ییرک گونشله باغلی اینانجیلارینی دا یاییماغا باشلامیشدیرلار؛بیز بوگونلری بولگه میزده آراز چایی نین اوتای بوتایی دئییه آزاربایجان اراضی سینه نظر سالاندا آلبان اویماقلاری و اوزللیک له اونلارین گونشله باغلی اینانج قالیقلارینی گوره بیلیریک؛بوگونلری قارا خالق آراسیندا گؤور قبیری کیمین تانینان مزارلیق لارین قورولوش طرزینه باخاندا بوتویلکده آدی گئدن مزارلارین گونشه دوغرو اولدوقلارینی گوره بیلیریک؛آدی گئدن مزارلیق لار دمیر قاپی دربند اراضیسیندن توتموش ساوه - همدان و ایلام داغلیق اراضی سینه قدر دولانیب ایزلرینی تاپا بیله ریک؛بیزیم بوگونکو آزاربایجان مدنییتینده داغ قوتسالیغی آلبان اویماقلارینین ایرثی سایلیرسا گئت گئده اوزوموزده اونو گئنیشلندیرمک چالیشمیشیق؛داغ قوتسالیغی ایلکن دوغو تورکوستاندا یارانیب آزاربایجان اراضی سبنه گلدیکده بورادا داها زنگینله شرک سونرادان بو اراضی لردن شاخه له نیب بوگونکو زاگرس داغلیق اراضی سینه قدر گئدن ایلامی لرین الینن عرب منشالی اویماقلارا دا اوتورولموشدور؛بیزیم دیلیمیزده ائل صادالانان سوزجوک سونرالار آل سوزو عرب منشالی اویماقلارین دیلینه (آل)اوروق و سوی کوک کیمین دوشموشدور؛ایلامی لردن عرب اویماقلارینا اوتورولن داغ قوتساللیغی سونرالار ظهور ائله میش حاق ائلچی لرینین(پیغبر)الینن اوزونو بروزا وئرمیشدیر؛چونکو چوخ سایدا حاق ائلچی لری اوزللیک ایسلام اینانجی گتیرن حضرت محمد حضرتلری واقدیکان حرا داغینا مراجعیتلر ائلمک عرفه سینده یارادانینان ایلگی قوروب قرآن کریمی وحی اولاراق گتیره بیلمیشدیر؛ آلتای بیز یوز ایللر قاتیندا آلتای داغلارینان دانیشارکن اونون آنلامینی(کوه های زرین)کیمین قبول ائله میشیک حالبوکو آل سوزونو گونش وتاغ سوزجوگونو داغ کیمین قلمه آلمالییق؛بیز بوگونلری عرب منشالی اویماقلارین دیلینده تاغ سوزو کو بینالاردا و کورپولرده ایشه گلن بیر نوع معمارلیق اسلوبو کیمین قبول ائله ییریک؛ اونو اصلینده بیزیم داغ سوزوموزونن بیرکوکده قایناقدا اولدوغونو دوشونمه لییک؛اولسون کو عربلرین بوگونکو ایشلتدیکلری طاق سوزوجوگو بیزیم یوکسکلیک آنلامیندا ایشلدیگیمیز داغ سوزجوگوینن فرقیلیدیر امما بونلارین کوکونه واراندا بیر آنلام داشیمالارینی باشا دوشمه لییک؛آلتای سوزونون ایضاحی آلا داغ-آل داغ-یوکسکلیک و گونشین چیخان یئری دئییه قلمه آلمالییق؛آلتای داغلاری اسکی تاریخدان تورک اویماقلارینین یاشادیقلاری اراضی اولدوغونا دئمک اولارکی او یوکسک لیکلرین هنده ورینده یاشایان خالقلار گونش وارلیغینی اونون سیماسیندا گوروب اینانج یئرلرینه چئویرمیشدیرلر؛ ایلام بیز آرتیق تاریخی قایناقلاردا ایلام سوزونون ایضاحینا نظر سالاندا داغلیق اراضی سینده یاشایان دویوشچو توپلومو (طایفا)کیمین قید اولوندوغونو گوروروک؛بئله لیک ادعا ائله مک اولار کی ایلام سوزجوگو آلب وآلبان سوزونون آییری تلفظ نوعو اولا بیلیر؛چونکو آراشدیرجیلار ایلامی لرین تاریخاَ هجا دیلینده دانیشماقلارینی دوشونوب بو حاقدا یوزلرجه کتاب و مقاله لر یازمیشدیرلار؛بوگونده بیزیم آزاربایجان بولگه لرینده چوخلو سایدا آلوار آدلی کتدلر اولاراق ایلام آدی آلتیندا تاندیقیمیز طایفانین دوزگون آدلارینی گؤز اونونه گتیریرلر؛ذبیح اله منصوری کؤچورن (منم تیمور جهانگشا)کتابیندا بیر اشاره واردیر کی امیر تیمور ایکینجی دونه ایلام شهرلرینین بیرینه یوروش ائله ینده شهر جاماهاتی قاچماغا معروض قالیرلار؛امیر تیمور ایاق ایره لی قویوب اونلارین اینانجلارین نان خبر آلاندا دهشته گلمیش جاماهات بیرلیکده باشلار اوستونده کی گونشی گوزته ررک اونا ایناندیقلارینی وورقولاییرلار؛بو حکایه دن بللی اولور کو ایسلام دینی نین بو بولگه لرده او دوره لره قدر یاییلماغینا باخمایاراق هله ده ایلامی لار آتا بابالارینان ارث آپارمیش گونش اینانجلارینی قورویوب ساخلامیشدیرلار؛ قیزیل دریلر بو قونودا آمئرکان قیزیل دریلرینن سوز آچارکن کیم اولدوقلارینان سوز آچماق ایسته ییرم؛دونیالیق سالنامه یازارلاری اعتراف ائله ییرلر کی آمئرکان قیزیل دریلری 25الی 30مین ایل بون نان اؤنجه برینگ بوز کئچید یولونو آرخادا قویاراق شمالی آمئرکان قیطه سینه گئتمه لی اولموشدورلار؛بیز آدی گئدن اویماقلارین گونشله باغلی اینانجیلارینی آراشدیراند گؤروروک کو باشلارینا قارتال قانات یئلکلرینن تاخاراق اوزلرینی ده قیزیل بویالارینان بزه لمه لی اولوردورلار؛بو کولتورل عنعنه دئمک اولارکی قیزیل دریلر آراسیندا اینانج ماهییتی داشییردی؛چونکو قارتال یئلکلرینی باشلارینا تاخیب اوزلرینی قیزیل بویالارینان بزه یین طایفا باشجیلاری ایلکن اوزلرینی گونش اوخشاداراق اویماق آراسی گونشه اولان حومتلرینی اورتایا قویمالی اولوردورلار؛بیز اگر سونونجو ایللر یازیلمیش(فرهنگ تاریخی و تطبیقی زبانهای اورال آلتاییک)کتابی کی واقدیکان روشن خیاوی یازمیشدیر؛موراجعیت ائله سک آدی گئدن کتابین یازی قاتلاریندا گلن سیرالارینی اساس گوتورسک آمئرکان قیزیل دریلرینن واقدیکان اوراسیادا یاشاییب و ایلتصاقی دیللی(تورک)خالقلارینان اوخشارلیقیلارینی گوره بیلیریک؛آدی گئدن کتابدا موحترم یازاریمیز قیزیل دریلر دیلینده اولان سوزجوکلری بیزیم بوگونکو دانیشدیغیمیز تورک دانیشیق طرزایله توتوشدوراندا چوخلو عاغلا باتان فاکتلار اورتایا قویموشدور؛یوزلرجه بئله یازیلارا اساسلاناراق ادعا ائله یه بیله ریک کی بوتون مدنییتلرین اون آلاییندا(صف)گئدن تورک خالقی واقدیکان دونیایا سپه له نیب ودونیالیق سوویه سینده اویغارلیق(تمدن) دیرچه لیشینه یاردیم ائله میشدیرلر؛بیر نظرییه گوره قیزیل دریلرین قوردوقلاری آلاچیق اونلارین گونشله باغلی اینانجلارینی عکس ائتدیریر؛چونکو قالدیریلان آلاچیغی قیرمیزی بویلارینان بزه ییرکن اورادا یاشایان شامانین سیماسیندا آتا گونشی تمثیل ائله ییر دئییه دوره سینه ییغیشدیرلار؛ سؤن سوز تاریخاَ بیزیم آل سوزجوگوینن باغلی خئیلی سایدا تئرمینلریمیز اولاراق تاسوفله گئت گئده خالقیمیزین یادداشیننان سیلینمیشدیر؛هر بیر دوغما سوزجوگوموز کو سوز خزینه میزدن سیلینمه گه دوغرو گئدیر دئمک اولار کی کئچمیش تاریخی میزین بیر پارچاسی نی ایتیرمه لی اولوروق؛ بو آرادا تاریخاَ گونش اینانجینان باغلی ارکک آدلاریمیزدان اولان آلپ-آلپا-آلتای-آلتون-آلمان-آلبان-البرز-آلیش-آلیشان-و قادین آدلاریمیزدان اولان آلای-آلاز-آلان-آلپای-آلما-آلداق(دلفریب)کیمین سوزجوکلریمیز اولموشدورسا تاسوفله دئمه لییم کی بوگونکو تورک عایله باشجیسی یئنی دوغولموش جوجوغونون اوستونه صادالانان آدلاری قویماقدان واز کئچمک ایسته ییر؛اومود ائدیرم یئنی توره لریمیز یوخاریدا صادلادیغیم دولغون آدلاری بیر دونه جوجوقلارینین اوستونه قویماغینان ایتیب باتمیش مدنییتمیزین بیر بویوک حیصه سینی اوزوموزه قایتاراجاقلا؛هله لیک من نن بو قدر؛ ائلچی بی انزلی لیمانی 9 /6/1400 قایناق &کتاب:فرهنگ ازبکی به فارسی:یازارلار:محمد حلیم یارین و شفیقه یارقین &کتاب:فرهنگ تاریخی تطبیقی زبانهای اورال آلتاییک:یازار روشن خیاوی &کتاب تاریخ ایلامیان یازار: دوکتور حجت اله ذاکری &کتاب:منم تیمور جهانگشا:یازار:امیرتیمور:کوچورن ذبیح اله منصوری &تورک دیلی تورک ادبیاتی یازار عباس ائلچین http://m.elchin.arzublog.com/