اصل نسب خوانین آذربایجان(اردبیل وخالخال)
اصل نسب خوانین آذربایجان(اردبیل وخالخال)
قبلها که در کتاب (مبارزه عشایر خلخال؛اردبیل ؛اهر؛مشکین شهر؛با کمونیسم و سرسپرده سهیونسیم در گذرتاریخ)به قلم هرمز امیر احمدی خوانده بودم؛ اخیرا هم مقاله ی در فضای مجازی دیدم که اصل نسب خوانین آذربایجانین از جمله طوایف یورتچی شاطرانلو و فولادولوی اردبیل و خلخال را به کُرد و کردستان نسبت داده اند ؛که بر آن شدم در جواب دوستان مطالبی را باز گو بکنم؛ بنا به مستندات تاریخی خوانین ساکن در منطقه که بانامهای طایفه ی فوق الذکر باقی مانده یئنی چئری های رانده شده از اردوی امپراطوری عثمانی بودند مدتی در کردستان بصورت ایلاتی زندگی کرده بعدها توسط شاه اسماعیل اول به اراضی آذربایجان کوچانده شده اند؛بنا به روایت کتاب سقوط قسطنطنیه زمانی که سلطان محمد فاتح قصد حمله قسطنطنیه را داشته اند در میان راه خبریاغی شدن یکی دست گمارده خود در شمال عراق کنونی به شاه جوان میرسد و دستور عقب گرد به اردوی خود داده جهت گوشمالی دادن والی یاغی براه میافتد بعداز اندگی شخص یاغی از موضوع خبردارشده دخترزیبای خودرا که ایرَن نام داشته همراه با هدایای بسیار خدمت سلطان محمد میفرستد و فرمانبرداری خودرا مجددا اعلام می کند؛بنا به نوشته کتاب فوق شاه 22 ساله ی عثمانی با دیدن این دختر زیبا در یک منطقه اتراق کرده سه روز در چادر خود با این دختر خلوت می کند؛در نهایت قسمتی از ارتش 250 هزاری نفری امپراطور عثمانی که یئنی چئری نام داشتند معترض شده دست به شورش میزنند؛تا اینکه سلطان جوان از چادر بیرون آمده فریبایی بیش از حد دختر را مستمسک قرار داده بعد از نمایاندن صورتش به شورشیان سردختر را با شمشیرزده براه خود ادامه میدهند؛اما سلطان محمد از این اقدام یئنی چئری ها کینه به دل گرفته و در دوره حکومت سی ساله تصویه حسابهایی با یئنی چئری ها داشته است تا اینکه تعدادی از زیادی از یئنی جئری ها در دست شاه کشته شده بقیه هم عایله خودرا برداشته از منطقه جغرافیایی حاکم عثمانی دور به طرف کوهای غرب ایران که امروزه کردستان خوانده میشود نقل مکان کرده؛ سالها بصورت ایلاتی در مناطق کوهستانی زندگی میکنند؛وهر ازگاهی مردم منطقه را مورد هجوم قرار داده تاخت تاز می کردند؛در ادامه بنا نوشته ی کتاب (عارف دیهیم دار)جیمز داون تا اینکه در زمان شاه اسماعیل اول که این رانده شده گان دربار عثمانی با درایت شاه صفوی ابتدا ییلاقات این طایفه متصرف شده آنهارا از آن مناطق کوچانده وارد منطقه ی جغرافیایی آذربایجان میکند؛و بعدها با عنوان (شاه سِئون) این طایفه بخاطر قابلیت جنگی و سلحشوری داشته اند وارد دستگاه دولتی و حربی شاهان صفوی شده خدمات ارزنده ی هم داشته اند؛البته این خوانین را نباید با اسیران جنگی که قبلها امیر تیمور از فتح اراضی امپراطوری عثمانی آورده و به وسادت شیخ صدرالدین صفوی آزاد شده بودند اشتباه گرفت؛پس در این صورت طایفه های یورتچی ؛فولادلو ؛شاطرانلو؛ساکن در مناطق بین آبادی های اردبیل خلخال یئنی جئری های ترک زبان عثمانی بوده اند مورد غضب سلطان محمد فاتح قرار گرفته و بعدها توسط شاه اسماعیل اول وارد آذربایجان میشوند؛با این توصیف کُرد نژاد بودن خوانین منطقه ی یاد شده متنفی و قابل قبول نمی باشد؛ودلیل عقلی اینکه یک طایفه دارای پیشینه فرهنگی قوی در پانصد و اندی سال زبان و مذهب خودرا تغییر نمی دهند؛ما امروزه شاهدکُرد زبانان ساکن در شمال و خراسان؛ مازندران و گیلانات هستیم که هنوز مذهب و زبان کُردی خودرا حفظ نموده اند؛اما بزرگان قوم شاطرانلو و فولادلوو یورتچی خالخال جعفر قولو خان بوده که مورد توجه فتحعلی شاه قرار گرفته و شاه ایران طی حکمی ایشان به عنوان سر طایفه ایل مذکور انتخاب کرده مورد لطف قرار میدهد؛و از جمله شخصیت های برجسته ی از طوایف نامبرده در صد سال اخیرمیتوان امیر عشایر خلخالی مدتی از طرف میرزا کوچک خان والی گیلان و قسمتی از آذربایجان بوده است و برادر کوچکترش رشیدالممالک و خواهر نامبرده گان عظمت خانم اشاره کرد؛فرصت دیگر در مورد عظمت خانم با مخاطبان با ذوق خود که تاریخ منطقه را دنبال میکنند بیشتر صحبت خواهم کردم؛به دورد تا فرصتی دیگر
ائلچی بئ
8/12/1396
بندرانزلی
منابع
:کتاب سقوط قسطنطنیه -نویسنده میکا والتاری -ترجمه ذبیح اله منصوری
عارف دهیم دار- نویسنده جیمز داون انگیلیسی ترجمه ذبیح اله منصوری کتاب ,مبارزه عشایر خالخال و اردبیل ................ هرمز امیر احمدی وبلاگ:http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=3481عظمت خانم شیر زنی در نهضت جنگل ویکی پدیا:عظمت خانم فولادلو
این وبلاگ دل نوشته های من است برای ....هدیه ای که من از طرف نوایی بزرگ گرفتم تمامی مطالب این وبلاگ سروده و نوشته شده به وسیله مدیروبلاگ بوده مگر اینکه نام نویسنده و یا شاعر ذکر شده باشد .